اخبار ترور و نزاع اسرائيلی - فلسطينی (15 تا 23 ژوئن 2009 25 خرداد تا دوم تير 1388 خورشيدی)

اهود باراک وزیر د فاع اسرائیل در مصر...	و   محمود عباس (ابو مازن) رئیس  تشکیلات فلسطینی در سوریه...

عکس دست راست: ملاقات اهود باراک وزیر دفاع اسرائیل با حسنی مبار ک رئیس جمهوری مصر (عکس وزارت دفاع، 21 ژوئن 2009. عکاس: آریئل حرمونی)

عکس دست چپ: دیدار محمود عباس (ابومازن) رئیس تشکیلات خود گردان فلسطینی با بشار اسد رئیس جمهوری سوریه در دمشق (العربیه، 21 ژوئن 2009)

رئوس گزارش

• درطول این هفته، شاهد ادامه سیاست سازمان اسلام گرای حماس در قطع حملات راکتی از غزه  به خاک اسرائیل بودیم. از پس از عملیات «سرب گداخته»، که در طول آن، سازمان اسلام گرای حماس متحمل ضربات سهمگینی از سوی ارتش اسرائیل شد، حملات راکتی به خاک اسرائیل را متوقف کرده است. لذا در این هفته نیز همچنان شاهد آرامش نسبی در مناطق صحرای نگب غربی در جنوب اسرائیل بودیم و روند عادی زندگی اسرائیلی ها دراین منطقه دستخوش اخلالی نشد. 

• اهود باراک وزیر دفاع اسرائیل طی دیدار رسمی از مصر، که 21 ژوئن انجام شد با حسنی مبارک رئیس جمهوری مصر و سایر بلندپایگان دولت قاهره به گفت و گو نشست. در این دیدارها، اوضاع نوار غزه و یهودا و شومرون (کرانه باختری)، و نیز واقعیات جدید صحنه سیاست ایران و لبنان در پیوند با رخدادهای پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران و انتخابات پارلمانی لبنان مورد بحث قرار گرفت. سرنوشت گیلعاد شالیط سرباز اسرائیلی اسیر در دست حماس در غزه نیز مورد رایزنی قرار گرفت اما جزئیاتی درباره این بخش از مذاکرات انتشار نیافت.

• محمود عباس (ابو مازن) نیز که بدعوت بشار اسد رئیس جمهوری سوریه به دمشق رفته بود، در باره آینده روند مذاکرات سیاسی فلسطینی ها و اسرائیل نظر به مسائل مطرح شده در نطق حساس هفته گذشته نخست وزیر اسرائیل در دانشگاه برایلان با بشار اسد به رایزنی پرداخت.

مهمترین رخدادها

نوار غزه

حملات راکتی و خمپاره ای 

• در طول هفته یاد شده، نشانه ای از هیچ حمله راکتی که به سوی خاک جنوب اسرائیل صورت گرفته باشد، مشاهده نشد. 

• یک واحد ارتش اسرائیل که در حال عملیات گشت عادی بود، (در روز 21 ژوئن) چهار بسته مواد تخریبی را که در نزدیکی جداره حائل امنیتی غزه با خاک اسرائیل در منطقه پست بازرسی  «کیسوفیم» (در صحرای نگب غربی) کار گزاری شده بود، شناسائی کرد،  و این بسته های تخریبی را خنثی کرد. هنگام عملیات این واحد گشتی، دو گلوله خمپاره به سوی سربازان شلیک شد و نیز از اسلحه سبک به سوی نیروهای اسرائیلی آتش گشوده شد. جناحی از «کمیته های مقاومت مردمی» مسوولیت این آتشباری را برعهده گرفت (تارنمای قدس نت، 22 ژوئن 2009).

حملات راکتی و خمپاره ای، از پس از عملیات «سرب گداخته»

سیاست حملات خرابکارانه از سوی حماس 

• در گروه بحث تارنمای اینترنتی هواداران سازمان حماس که با شرکت ابو عبیده، سخنگوی عزالدین قسام، شاخه نظامی سازمان حماس صورت گرفت، از وی در مورد سیاست عملیات انتحاری (علیه اسرائیلی ها) پرسش شد. (اکنون مدتی است که این سازمان تروریستی ظاهرا از تلاش برای دست زدن به عملیات ترور، از نوع انتحاری دست برداشته و نتوانسته است هیچ طرحی از این دست را در خاک اسرائیل اجرا کند. سازمان «شباک»، امنیت داخلی اسرائیل تاکید دارد که بسیاری از این طرحها را در نطفه خفه کرده و برنامه ریزان و عاملان اجرائی آنها را شناسائی و دستگیر کرده است. درعین حال، سازمان حماس نیز خود می گوید که «بنا به شرائط زمانی و وضعیتی که برای حماس در پی عملیات «سرب گداخته» بوجود آمده، «زمان برای عملی کردن ترور انتحاری مناسب نیست».) دربحث تارنمای اینترنتی هواداران سازمان حماس، سخنگوی آن، ابو عبیده در پاسخ به پرسشی که چرا مدتی است عملیات ترور انتحاری انجام نشده، گفت که «از دیدگاه سازمان حماس عملیات انتحاری، همچنان یک گزینه مشروع است» ولی اذعان کرد که عملی کردن این هدف، «امری نیست که به آسانی صورت گیرد و مشروط به رشته عوامل پیچیده  و شرائط امنیتی مناسب است».

• (یاد آوری می کنیم که «سرب گداخته» عملیات ارتش اسرائیل علیه تروریستها در نوار غزه بود که به عملیات 22 روزه نیز مشهور شد و در آخرین روزهای سال 2008 آغاز شد و تا هفته سوم ماه ژانویه سال 2009  ادامه یافت. در طول این عملیات، زیربنای حماس و سایر تشکلهای ترور فلسطینی در غزه بدلیل حملات راکتی متعدد آنها به دهها منطقه مسکونی جنوب اسرائیل مورد ضربه ارتش اسرائیل قرار گرفت.)

• ابو عبیده همچنین در این بحث اینترنتی هواداران حماس گفت که در طول عملیات «سرب گداخته» شاخه نظامی حماس توانسته است «ارتش اسرائیل را در مواردی غافلگیر کند» و از جمله این غافلگیری ها، توان حماس در به کار گیری راکت های دور پرواز تر علیه مناطق مسکونی حماس بوده است. او گفت «اما سازمان حماس موارد دیگری از توان غافلگیر کننده خود را برای آینده حفظ کرده و تصمیم گرفته بود که فعلا، و بدلائلی که از شرائط کنونی حاکم ناشی می شود، از این توان بهره نگیرد» (PALDF, به 21 ژوئن 2009).

یهودا و شومرون (کرانه باختری)

• نیروهای ارتش اسرائیل در طول این هفته نیز به عملیات بازدارندگی خود برای مقابله و سرکوب ترور در سرزمین های یهودا و شومرون (کرانه باختری) ادامه دادند، و در چارچوب این عملیات، دهها نفر از افراد مظنون به مشارکت در عملیات تروریستی را شناسائی و بازداشت کردند. همزمان، تلاشهای فلسطینی ها نیز برای دست زدن به برخی از موارد خرابکاری ادامه یافت. شماری از این رویدادها از این قرار بود:

• 18 ژوئن – یک بطری آتش زا به سوی یک خودرو شهروندان اسرائیلی که درحال حرکت در جاده ای در شرق قلقیلیه بود، پرتاب شد که آسیب جانی و زیان مالی نداشت (سخنگوی ارتش اسرائیل، 18 ژوئن 2009).

• 17 ژوئن – یک زن فلسطنیی در صدد بر آمد با چاقو به یک سرباز اسرائیلی مامور خدمت در پست بازرسی «تئنیم» ( در جوار شهر طولکرم) حمله کند، و نیروی ارتش اسرائیل که در منطقه حضور داشت، توانست بر این زن مهاجم غلبه کند و چاقوی او را ضبط کند (سخنگوی ارتش اسرائیل، 17 ژوئن 2009).

ادامه تسهیلات برای فلسطینی های یهودا و شومرون (کرانه باختری)

• در ادامه گامهای اخیر دولت اسرائیل برای اعطای تسهیلات جهت هرچه عادی تر کردن روند روزانه زندگی فلسطینی ها در یهودا و شومرون (کرانه باختری)، در هفدهم ژوئن گذرگاه واقع در «ورد یریخو» (در جنوب شهر فلسطینی اریحا) بروی آمد و شد  گشوده شد. گشایش این گذرگاه به فلسطینی ها امکان می دهد که میان شهر اریحا و منطقه بقاع اردن بدون هیچ مانعی تردد کنند (سخنگوی ارتش اسرائیل، 17 ژوئن 2009).

نوار غزه، از پس از عملیات «سرب گداخته»

 سازمان بین المللی «غزه را آزاد کنید» Free Gaza) ) حرکت یک کاروان دریائی دیگر  را به سوی ساحل غزه برنامه ریزی کرده است 

• یک سازمان بین المللی هواداران فلسطینی ها که از مدتی پیش برپا شده و با نام «غزه را آزاد کنید» (به انگلیسی:  Free Gaza ) فعالیت می کند، و دراین مدت حرکت چند کشتی حامل کمک های انسانی برای مردم غزه را از طریق ساحل دریای مدیترانه تدارک دید، اعلام کرد که یک کاروان دیگر حامل چند فروند کشتی کوچک دیگر را به سوی ساحل غزه برنامه ریزی کرده است. (گفتنی است که اعضای این سازمان عمدتا چپ گرایان مشهور اروپائی و مخالفان اسرائیل هستند.) طبق برنامه این سازمان قرار بود که این کشتی جدید روز 25 ژوئن، چهارم تیر ماه، به ساحل غزه برسد. حضور حدود 40 نفر از فعالان بین المللی هواداران فلسطینی ها بروی عرشه قایقهای این کاروان آبی پیش بینی شده بود (سایت سازمان «غزه را آزاد کنید» Free Gaza). به گزارش این سازمان، یکی از قایق های این کاروان دریائی حامل 15 تن سیمان و نیز مواد ساختمانی دیگر برای غزه بوده است (خبرگزاری رویترز، 18 ژوئن 2009).

همآیش بین المللی برای گرد آوری کمک جهت بازسازی نوار غزه 

• یک همآیش بین المللی با هدف گرد آوری کمک مالی بیشتر جهت تسریع در بازسازی نوار غزه در دو روز هفدهم و هجدهم ماه ژوئن در شهر استانبول در کشور ترکیه برگزار شد. در این همآیش که با میزبانی دولت ترکیه برپا شد، حدود یک هزار نفر میهمان مستقل و نیز نمایندگان سازمانهای غیر دولتی، و نیز نمایندگان نهادهای بین المللی خیریه که برخی از آنها تشکلهای رسمی هستند (مانند جمعیت خیریه کشور عربستان سعودی بنام «امیر طائف»، نهاد خیریه رسمی امیر نشین «قطر»، هلال احمر و غیره) حضور داشتند. شهردار شهر غزه  نماینده نوار غزه در این همآیش بین المللی بود (شبکه القدس، 17 ژوئن 2009).  

• در جریان دیدارها و مذاکراتی که در زیر چتر این همآیش در استانبول صورت گرفت، تصمیم گرفته شد که به اجرای بیش از 400 پروژه در غزه کمک شود. برای مثال، توافقی امضا شد که بر اساس آن، دو هزار باب خانه مسکونی در غزه توسط یک شرکت ساختمان سازی ترکیه ساخته می شود. ارزش این معامله 20 میلیون دلار ارزیابی شد. در مجموع، در طول دو روز این همآیش برای اجرای پروژه هائی که ارزش پولی آن معادل 350 میلیون یورو بود تعهد داده شد که 290 میلیون یوروی آن از سوی دولت خود ترکیه که تمایلات اسلامی میانه رو دارد، تقبل شد. 

• کنعان عبید، رئیس اداره «نهاد عربی بین المللی بازسازی غزه» که در همآیش یاد شده در استانبول شرکت داشت، در سخنانی دولت مصر را به این دلیل که  مانع از حضور یک هیات از غزه در همآیش شده، نکوهش کرد، و اظهار امیدواری نمود که مصر و سایر کشورهای عرب و نیز ترکیه امکان برپائی کنفرانسی را فراهم آورند که در خود غزه برپا شود و درآن «نتایج همآیش استانبول» بررسی گردد. کنعان عبید در این سخنان، به تشریح جزئیات اعطای کمکها به غزه پرداخت و ازجمله به دادن یک میلیون تن سیمان و نیز نیم میلیون تن آهن به غزه اشاره کرد (شبکه القدس، 17 ژوئن 2009). گفتنی است که پیشتر در کنفرانس بین المللی بازسازی غزه که در شرم الشیخ مصر بر پا شد، کشورهای جهان بویژه دنیای عرب و اسلامی برای اعطای مقادیر چشمگیری کمک به غزه قول داد اما این قولها اکثرا عملی نشد و بروی کاغذ ماند. دلیل اصلی عملی نشدن این قولها، ادامه اختلافات میان سازمان حماس با تشکیلات فلسطینی بر سر اینکه کدامیک از آنها مسوول پولهای دریافتی باشد، بوده است.

ساعت پایانی همآیش بین المللی دو روزه استانبول برای کمک به بازسازی غزه ( شبکه الجزیره، 18 ژوئن 2009))

ادامه تسلط حماس بر نوار غزه

• دولت حماس همچنان به تسلط یکجانبه خود بر باریکه غزه ادامه می دهد و برای اسلامی تر کردن همه جریانها و امور زندگی مردم غزه را نیز سلسله برنامه هائی را به اجرا گذاشته است و در اکثر مسائل روز مره و فعالیت نهادها و جمعیت های مختلف غزه دخالتی گسترده دارد. در این چارچوب، دولت حماس به کنترل رفت و آمد کارکنان دولت خود از باریکه غزه به کرانه باختری پرداخته تا از هر گونه آمد و شد آنها که ممکن است خارج از کنترل حماس باشد، جلوگیری کند (زیرا کرانه باختری در تسلط تشکیلات رسمی خود گردان فلسطینی است) (سایت وزارت کشور دولت حماس درغزه، 18 ژوئن 2009). تحمیل مقررات اسلامی بر زندگی مردم غزه نیز یکی دیگر از راهکارهای دولت حماس برای تقویت تسلط  و کنترل فزاینده خود بر این منطقه است. در هفدهم ژوئن، وزارت کشور حماس در یک همآهنگی با اداره اوقاف اسلامی و شئون مذهبی، کار تهیه «راهنمای پلیس اسلامی» را آغاز کرد. هدف این «راهنما...» ایجاد سیستم جامع و قوانین برای فعالیت نیروهای پلیس اسلامی در غزه است (سایت وزارت کشور دولت حماس در غزه، 17 ژوئن 2009).  

• به موازات آن، حماس به تسلط خود بر کانون های قدرت شهروندی در باریکه غزه نیز که تا کنون از سیطره عملی حماس دور مانده بود، ادامه می دهد. برای مثال، در شانزدهم ژوئن، نیروهای حماس بر  «جمعیت خیریه دوستان بیمار در غزه» مسلط شد. براساس گزارشی که از سوی فعالان فتح منتشر شد، حماس هیات مدیره جدیدی برای این جمعیت منصوب کرد درحالیکه این نهاد خود تا کنون هیات مدیره دیگری داشت (خبرگزاری «وفا»، 16 ژوئن 2009)(1).

دیدار جیمی کارتر رئیس جمهوری اسبق آمریکا از نوار غزه

• جیمی کارتر رئیس جمهوری اسبق آمریکا در روز شانزدهم ژوئن برای دیداری از غزه وارد این باریکه شد. کارتر از جمله با اسماعیل هنیه نخست وزیر دولت حماس دیدار کرد. یوسف رزقه، مشاور سیاسی هنیه در باره این دیدار گفت که جیمی کارتر حامل پیام مستقیمی از سوی دولت اوباما برای حماس نبوده است. وی همچنین گفت که کارتر پیشنهاد کرده که در صدر هیاتی از شخصیتهائی قرار گیرد که میزبان مذاکرات آشتی داخلی فلسطینی در ژنو، در صورت ناکام ماندن مذاکرات کنونی آشتی ملی فلسطینی ها درقاهره، باشد. کارتر این پیشنهاد را با عمر سلیمان رئیس سازمان اطلاعات مصر نیز درمیان گذاشت که سلیمان با آن مخالفتی نکرد (منبع: تارنمای «اسلام آنلاین، 16 ژوئن 2009). هنگام دیدار کارتر با هنیه، آقای کارتر نامه ای را که خانواده گیلعاد شالیط سرباز اسرائیلی اسیر دردست حماس به او سپرده بودند، به هنیه ارائه کرد و قول خود را به خانواده شالیط انجام داد (شبکه العربیه، 16 ژوئن 2009).  

• دراین میان، منابع وابسته به حماس مدعی شدند که دیدار جیمی کارتر از غزه یک بازدید رسمی از سوی نماینده اعزامی آمریکاست (آقای کارتر عضو حزب دموکرات و حامی پرزیدنت باراک اوباما است.) مشیر المصری یک مقام بلندپایه حماس گفت که «کارتر به تنهائی به این سفر اقدام نکرده و من بر این باورم که اقدامات او در چارچوب سیاست دولت آمریکا صورت می گیرد». مشیر المصری همچنین گفت که «حماس انتظار دارد که در آینده نزدیک دیدارهای علنی بیشتری میان مقامات اروپائی و آمریکائی (با عوامل حماس) انجام گیرد و روند «تغییر مثبت» (به سود مقبولیت سیاسی حماس در جامعه بین المللی) ادامه یابد (ynet, به 16 ژوئن 2009).  

• بر اساس گزارشی که آقای عامیت کهن در پایگاه خبری روزنامه معاریو، NRG (در شانزدهم ژوئن) با استناد به «عوامل امنیتی فلسطینی» منتشر کرده، سازمان حماس تلاشی را که برای سوقصد به جان جیمی کارتر درجریان بازدید او از غزه طراحی شده بود، خنثی کرده است. این گزارش مدعی است که نیروهای امنیتی حماس دو بسته مواد تخریبی را که بر سر راه عبور کاروان حامل اتومبیلهای آقای کارتر، از حد فاصل پست بازرسی «ارز» به سوی غزه کار گزاری شده بود، شناسائی و خنثی کردند. مقامات حماس مدعی هستند که این بسته های تخریبی برای انفجاری به هدف لطمه زدن به این میهمان ارشد آمریکائی وکاروان همراه او در این جاده کارگزاری شده بود. این گزارش ابتدا در رسانه های اسرائیلی انتشار یافت که پلیس حماس در غزه، در واکنش اولیه خود آنرا تکذیب می کرد اما در تارنمای تشکیلات امنیتی حماس بعدا نوشته شد که دو فلسطینی به اتهام کارگزاری این بسته های تخریبی دستگیر شده اند که یکی از این دو دستگیر شده نیز در روز 20 ژوئن در زندان درگذشت(2) (بدون آنکه هیچ توضیحی در باره دلیل مرگ مشکوک او منتشر شود) (شبکه تشکیلات امنیت داخلی فلسطینی حماس، 20 ژوئن 2009).

عرصه سیاسی

دیدار اهود باراک وزیردفاع اسرائیل با رئیس جمهوری مصر 

• اهود باراک وزیر دفاع اسرائیل روز 21 ژوئن دیداری رسمی از مصر به عمل آورد. درطول این دیدار، آقای باراک با حسنی مبارک رئیس جمهوری مصر نیز به گفت و گو نشست. آقای باراک همچنین با فیلد مارشال طنطاوی وزیر دفاع مصر، و ژنرال عمر سلیمان رئیس سازمان اطلاعات آن کشور دیدار کرد. درنشست کاری مشروح با شرکت باراک، مبارک، طنطاوی و عمر سلیمان، احمد ابوالغیط وزیر خارجه مصر نیز شرکت داشت. ژنرال اسرائیلی دوران احتیاط عاموس گیلعاد (که درطول سه سال گذشته نماینده ویژه اعزامی دولت قبلی اسرائیل در دهها سفر به مصر بود) آقای باراک را همراهی می کرد. اوضاع غزه، شرائط حاکم بر کرانه باختری و واقعیات سیاسی جدیدی که در پیوند با دو کشور ایران و لبنان در پی انتخابات ریاست جمهوری ایران و انتخابات پارلمانی لبنان بوجود آمده، در کانون مذاکرات وزیر دفاع اسرائیل با مقامات ارشد مصری قرار داشت. 

• درپایان این مذاکرات، اهود باراک در جمع خبرنگاران تاکید کرد که موضوعهای متعددی که برای هر دو کشور اسرائیل ومصر چالش محس حکومت ایران و اثرات منطقه ای رژیم ایران بوده است. آقای باراک گفت که نتایج انتخابات پارلمانی لبنان و اوضاع در نوار غزه و ابتکار پرزیدنت اوباما برای توافق صلح منطقه ای نیز بخش دیگری از مذاکرات وی با مقامات مصر را تشکیل می داد. وی همچنین گفت که مذاکرات اسرائیل با فلسطینیها و چشم انداز آتی آن، و نیز سرنوشت گیلعاد شالیط مورد رایزنی قرار گرفته است. وزیر دفاع در مورد این سرباز اسرائیلی که دوران اسارت او ماه ژوئن امسال وارد چهارمین سال خود شد، گفت که «درحال حاضر مذاکره ای (بین اسرائیل و حماس) در جریان نیست و من ترجیح می دهم که در موضوع گیلعاد شالیط هیج سخن علنی نگویم» (وزارت دفاع، 21 ژوئن 2009).

اهود باراک وزیر دفاع در نشست خبری با خبرنگاران  به هنگام دیدارش از قاهره (عکس از وزارت دفاع، 21 ژوئن، عکاس: آرئیل حرمونی)

عرصه داخلی فلسطینی

دیالوگ داخلی فلسطینی

•  دیالوگی که با هدف آشتی میان دو جناح رقیب فتح و حماس، از پس از رخدادهای خونین ژوئن 2006، از ماههای اخیر در قاهره در جریان بوده، همچنان به هدف خود نرسیده و این مذاکرات درجا می زند. پیش از آغاز دور دیگری از این مذاکرات در قاهره، نمایندگان فتح و حماس در غزه و نیز در رام الله رشته دیدارهائی انجام دادند که هدف آن رسیدن به تفاهم برای آزاد کردن بازداشتی های دو طرف بود (خبرگزاری «معان»، 17 ژوئن 2009). تشکیلات امنیت فلسطینی با اجازه محمود عباس (ابو مازن) بیست نفر از زندانیان عضو حماس را که در ماههای اخیر در کرانه باختری دستگیر کرده بودند، آزاد نمودند (تارنمای الشعله، 20 ژوئن 2009). منابع وابسته به جنبش فتح همچنین قول دادند که این آزادی، سر آغاز رهائی زندانیان دیگر حماس باشد (روزنامه «فلسطین»، 22 ژوئن 2009). 

• با وجود این، تشکیلات امنیت داخلی فلسطینی به بازداشت فعالان دیگری از سازمان حماس در یهودا و شومرون (کرانه باختری) ادامه داده اند. از سوی دیگر، تشکیلات امنیت داخلی حماس نیز در اقدامی تلافی جویانه به دستگیری فعالان جبنش فتح در باریکه غزه اقدام کرده اند (تارنمای العهد، 20
  ژوئن). نظر به این دستگیریهای جدید، منابع وابسته به حماس نسبت به موفقیت مذاکرات آشتی ملی در دور جدید آن در قاهره ابراز تردید کردند. سامی ابو زهری، یکی از بلندپایگان حماس تاکید کرد که «این واقعیت که فتح همچنان به دستگیر ی ها ادامه می دهد، بیانگر نبود اراده در میان سران فتح برای رسیدن به آشتی داخلی است» (رادیوی BBC, به 19 ژوئن 2009). 

• خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی سازمان حماس درسوریه گفت که همچنان رشته موانعی بر سر راه دستیابی به آشتی ملی قرار دارند. به نظر او، از جمله این «موانع»، «دخالت خارجی آمریکا و دخالت «کوارتت» (کمیسیون چهار جانبه حامی صلح خاورمیانه) و شرطهائی است که آنها برای فلسطینی ها (منظور: حماس) قرار می دهند. خالد مشعل گفت این پیش شرطهای خارجی ها همراه با فعالیت تشکیلات امنیت حکومت خودگردان فلسطینی علیه نیروهای حماس در کرانه باختری، از جمله موانع دیگر رسیدن به آشتی ملی است. مشعل درعین حال تاکید کرد که «تنها گزینه، همانا آشتی ملی است» (الشرق، روزنامه چاپ قطر، 20 ژوئن 2009).

دیدار محمود عباس (ابومازن) از سوریه 

• محمود عباس (ابو مازن) که از سوی سوریه به دیداری رسمی از آن کشور دعوت شده بود، روز بیستم ژوئن با انجام این سفر با بشار اسد رئیس جمهوری و سایر بلندپایگان سوری به گفت و گو پرداخت. تلاشهای آشتی داخلی فلسطینی، و نتایج دیدار اخیر محمود عباس از آمریکا و مذاکراتش در کاخ سفید با باراک اوباما و شرائط از سرگیری روند صلح (با اسرائیل) که در نطق اخیر نخست وزیر اسرائیل در دانشگاه برایلان مطرح شده بود، مورد رایزنی محمود عباس با بشار اسد قرار گرفت. دو رهبر تاکید کردند که داشتن رویه ای واحد و همآهنگ میان همه اعراب در برابر سیاست اسرائیل یک ضرورت است. آندو همچنین مدعی شدند که اسرائیل بر سر راه استقلال کشور فلسطین مانع تراشی می کند (خبرگزاری رسمی فلسطینی«وفا»، 20 ژوئن 2009). دکتر صائب عریقات رئیس بخش مذاکرات در سازمان آزادیبخش فلسطین در پی دیدار آقای عباس با بشار اسد گفت که «این تفاهم میان دو رهبر وجود دارد که اصل «صلح در برابر عقب نشینی کامل اسرائیل از سرزمین های عربی» باید برقرار باشد و پیش از عقب نشینی کامل، صلح بدست نخواهد آمد» (العربیه، 20 ژوئن 2009).  

ادامه واکنش ها به سخنرانی سیاسی بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل 

مصر 

• حسنی مبارک رئیس جمهوری مصر با انتشار مقاله ای به قلم خود که در روزنامه معتبر آمریکائی وال استریت جورنال انتشار یافت، به سخنرانی مهم سیاسی نخست وزیر اسرائیل که آنرا هفته گذشته در دانشگاه بر ایلان ایراد کرد، واکنش نشان داد. حسنی مبارک در این مقاله، اسرائیل و فلسطینی ها را همراه با تمامی کشورهای عرب و جامعه بین المللی فرا خواند که از «فرصت تاریخی» بوجود آمده بهره گیرند و گامهای لازم را برای به گردش درآمدن دوباره گردونه سیاسی صلح بردارند. بنوشته پرزیدنت مبارک، رسیدن به توافق بر سر استقلال کشور فلسطینی که در محدوده مرزهای پیش از جنگ شش روزه سال 1967 برپا شود، می تواند موجب پیشرفت در سایر عرصه های صلح باشد و مشکلات حاد دیگر را که مورد اختلاف است به سوی حل شدن سوق دهد. وی ازجمله به آبادی نشین های یهودی کرانه باختری، امنیت، آب و سرنوشت سیاسی قدس (اورشلیم) اشاره کرد. آقای مبارک همچنین افزود که عادی سازی کامل روابط میان جهان عرب و اسلامی با اسرائیل هنگامی محقق خواهد شد که اسرائیل با دولتهای سوریه و لبنان نیز به توافق رسیده باشد. به نوشته پرزیدنت مبارک، «موفقیت مذاکرات، مشروط به آن است که اسرائیل با تعلیق آبادی سازی در کرانه باختری موافقت کند و به رفع «تحریم» غزه اقدام کند، و نیز فلسطینی ها باید بتوانند موسسات و نهادهای لازم را برای داشتن کشور مستقلی برای خود داشته باشند و نیز به آشتی داخلی دست یافته باشند (روزنامه آمریکائی وال استریت جورنال، 19 ژوئن 2009). 

• روزنامه های دولتی مصر مقاله نوشته شده به قلم پرزیدنت مبارک را در روزنامه وال استریت جورنال مورد تحسین قرار داده و آنرا «واکنشی قاطع» به نطق بنیامین نتانیاهو توصیف کردند. نویسندگان مقالات در روزنامه های دولتی مصر مدعی شدند که نوشته پرزیدنت مبارک اکنون دوباره «توپ را به زمین اسرائیل انداخته است». این صاحب نظران وابسته به دولت مصر، خاطر نشان کردند که اقدام پرزیدنت مبارک، سر آغاز رویه ای جدید در سیاست مصر برای مراجعه مستقیم به تصمیم گیرندگان اصلی در ایالات متحده است، که به ادعای آنها، «تا کنون بیشتر تحت تاثیر مواضع اسرائیل قرار داشتند» (الجمهوریه، 21 ژوئن 2009).

تشکیلات فلسطینی

• سلام فیاض نخست وزیر دولت انتقالی فلسطینی نطقی در دانشگاه ابو دیس (در کنار اورشلیم) ایراد کرد که ناظران آنرا، واکنشی به سخنرانی هفته گذشته نخست وزیر اسرائیل در دانشگاه بر ایلان تلقی کردند. سلام فیاض در این نطق موضع رسمی تشکیلات خودگردان فلسطینی را در باره روند صلح بیان کرد. آقای فیاض اسرائیل را فرا خواند که به قطع آبادی سازی های یهودی در کرانه باختری اقدام کند، به رفع «تحریم» غزه روی آورد و مذاکرات سیاسی با فلسطینی ها را از سر گیرد، و نیز فعالیت امنیتی ارتش خود در ساحل غربی را متوقف کند، که به گفته آقای فیاض، این حضور امنیتی اسرائیل در یهودا و شومرون به سیادت فلسطینی ها لطمه می زند و نمی گذارد که نیروهای امنیتی فلسطینی امنیت را در کنترل خود داشته باشند. سلام فیاض تاکید کرد که برای استقلال کشور فلسطین که در همسایگی صلح جویانه با اسرائیل برپا شود، فلسطینی ها نیز باید چند گام مهم بردارند و از جمله، به بازسازی موسسات و نهادهای امنیتی و اقتصادی خود اقدام کنند و زیربنای شایستگی برای داشتن کشور مستقل را فراهم کنند. آقای فیاض همچنین ابراز نظر کرد که این گامها را می توان در عرض دو سال تکمیل کرد (تلویزیون رسمی تشکیلات فلسطینی، و نیز خبرگزاری رسمی کویت، 22 ژوئن 2009).

سخنرانی سلام فیاض نخست وزیرتشکیلات فلسطینی در دانشگاه ابودیس (تلویزیون مصر، 22 ژوئن 2009)

سوریه 

• رسانه های سوریه همچنان به واکنشهای تند نسبت به نطق نخست وزیراسرائیل ادامه داده و این ادعا را مطرح می کنند که موضع نتانیاهو که در آن سخنرانی جلوه گر شد، بیانگر نبود اراده واقعی در میان دولتمردان اسرائیل برای برقراری صلح در منطقه است. رسانه های سوریه همچنین نطق نتانیاهو را «رد آشکار تصمیمات بین المللی در باره صلح، و هر آنچه که به حق بازگشت فلسطینی های پراکنده درجهان به خاک فلسطین مربوط می شود» دانستند. رسانه های سوری گفتند که شرط نتانیاهو که فلسطینی ها باید اسرائیل را بعنوان کشوری برای قوم یهود برسمیت بشناسند، مانع از رسیدن به صلح خواهد بود (خبرگزاری رسمی سوریه، 15 ژوئن 2009). مقالات انتشار یافته در رسانه های دولتی سوریه خاطر نشان می کند که سخنرانی نتانیاهو بیانگر آن است که وی شریک صلح نیست و لذا صلح در آینده نزدیک بدست نخواهد آمد (تشرین، 20 ژوئن 2009).

لبنان 

• میشل سلیمان رئیس جمهوری لبنان گفت که موضع اسرائیل که در سخنرانی نتانیاهو بر آن تاکید شد، یک بار دیگر وجه مشخصه لجاجت اسرائیل را در مورد صلح و رسیدن به راه حل برای سرنوشت پناهندگان فلسطینی به تصویر می کشد. به باور آقای میشل سلیمان، این موضع نتانیاهو، رهبران عربی را ملزم می کند که بر سر ابتکار صلح اتحادیه عرب، متحد شوند. رئیس جمهوری لبنان جامعه بین المللی، و در صدر آن، آمریکا و اروپا را فرا خواند که دولت اسرائیل را زیر فشار های تازه قرار دهند (خبرگزاری لبنان، 15 ژوئن 2009).

رخدادهای ایران

واکنش های دنیای عرب به رخدادهای ایران 

نگاه کلی 

•  آنچه که رژیم جمهوری اسلامی ایران «پیروزی محمود احمدی نژاد» در انتخابات ریاست جمهوری 12 ژوئن، 22 خرداد ایران اعلام کرد و در درستی این نتیجه ادعائی تردید زیادی وجود دارد، و نا آرامی ها و خشونتهای گسترده پس از آن، تا زمان تهیه این گزارش درصدر رخدادهای خبری دنیای عرب قرار نگرفته بود و ابتدا تنها اشاراتی کوتاه تا تاریخ هفدهم ژوئن به آنها می شد. باید گفت که رهبران کشورهای عرب و رسانه های دنیای عرب تا کنون از اتخاذ موضع درقبال رخدادهای ایران خودداری کرده اند. اما در عین حال، نباید از این نکته نیز غافل بود که در حالیکه رسانه های فلسطینی، سوری و لبنانی «پیروزی دوباره» احمدی نژاد را به او شادباش گفته اند و ناآرامی های ایران را تا حد زیادی درز گرفتند، اما رسانه های عربی دیگری (برای مثال، رسانه های سعودی) به برجسته کردن این رخدادها اقدام کرده و تاکید دارند که تقلب وسیعی در اعلام نتایج انتخابات ایران صورت گرفته است. این بخش از رسانه های دنیای عرب همزمان به طور گسترده به پوشش خیزش مردمی ناشی از خشم پس از تقلب ها پرداخته و این تحولات را مورد توجه زیادی قرار دادند.

تظاهرات و در گیری های در ایران (عکسها توسط عکاسان آماتور گرفته شده و در شبکه اینتر نت قرار گرفته است)

عربستان سعودی و امیر نشین های خلیج فارس 

•  مقامات و سخنگویان رسمی عربستان سعودی از موضع گیری علنی در باره رخدادهای ایران خودداری کرده اند. اما از سوی دیگر، رسانه هائی که در مالکیت سعودی قرار دارد، به طور گسترده ای به بازتاب تحولات ایران می پردازند:

• الف- شبکه العربیه، یکی از مهم ترین شبکه های تلویزیونی دنیای عرب که در مالکیت یک شاهزاده سعودی است، پیشآهنگ خبر رسانی در باره ناآرامی های ایران بود و سخنان اصلاح طلبان ایران، مبنی بر اینکه یک تقلب گسترده انتخاباتی صورت گرفته و به توصیف آنان «نتایج انتخابات، مهندسی شده است» را بازتاب داد. این شبکه همچنین نقش پیشگامی خود را در ارائه گزارشهای مربوط به کشته های این ناآرامی ها و اعتراضات گسترده حفظ کرد و زودتر از دیگر رسانه های دنیای عرب این اخبار را فاش ساخت. عکسها و گزارشهای متعددی نیز ازاین شبکه از کشته ها و مجروحین پخش شد. به همین دلیل بود که شبکه العربیه زودتر از بسیاری از شبکه های خارجی مورد غضب حکومت ایران قرار گرفت و کار دفتر آن در تهران،  بنا به فرمانی که از سوی دولت احمدی نژاد صادر شد، تعطیل گردید. (ابتدا به مدت ده روز ادامه کار این شبکه ممنوع شد و سپس، این ممنوعیت نیز تا موعد نامعلوم دیگری تمدید شده است.)

جوان زخمی شده ایرانی درجریان ناآرامی ها (العربیه، 17 ژوئن 2009).

• ب- الشرق الاوسط، یکی از روزنامه های مهم عرب زبان که در لندن منتشر می شود و در مالکیت سعودی است، از اختلافات عمیق میان سران حاکمیت ایران خبر داد و آنرا نزاعی که رو به گسترش دارد، توصیف کرد و نوشت کشمکش بر سر نتایج انتخابات،  به سراسر ایران سرایت کرده و نا آرامی های مردمی نیز سیری رو به افزایش دارد. این روزنامه یاد آور شد که حکومت ایران محدودیت خبر رسانی از سوی رسانه ها را بیشتر کرده و از روز دوم پس از اعلام نتایج نیز حتی مانع از آن شد که خبرنگاران خارجی در خیابانها برای ارائه گزارش از تظاهرات اقدام کنند. در یک گزارش دیگر روزنامه الشرق الاوسط، تلاشهای گسترده مردم و بویژه جوانان برای اطلاع رسانی از این ناآرامی ها از طریق اینترنت، موبایل و پیامک و راههای مدرن اطلاع رسانی مورد توجه قرار گرفت، و تاکید گردید که جوانان ایرانی با کاربرد راههای مدرن، مانع های ایجاد شده از سوی رژیم را پشت سر گذاشته اند، و از جمله از امکاناتی مانند تویتر، یو تیوب و فیس بوک استفاده ای گسترده می کنند (الشرق الاوسط،  17 و 21 ژوئن 2009)

کاریکاتور دست راست: ایرانی ها، گرفتار آمده  و غرق شده در تلاطم ریش  پر پشم ملایان حاکم بر وطن (کاریکاتور روزنامه الشرق الاوسط، 21 ژوئن 2009)

کاریکاتور دست چپ: موسوی، عامل سر درد  احمدی نژاد که مانند یک غده مغزی او را آزار می دهد (الرایه، روزنامه چاپ کویت، 22 ژوئن 2009). 

قطر

• شبکه الجزیره،  این مهم ترین شبکه تلویزیونی دنیای عرب، که در مالکیت مقاماتی بلندپایه از امیر نشین قطر قرار دارد و به حاکمیت قطر نیز نزدیک است، از آغاز رخدادهای اخیر ایران به پخش گسترده این تحولات اقدام کرده و به این روند کماکان ادامه داده است. این شبکه درحالی که می کوشد تا به پخش ظاهرا بیطرفانه رخدادها، از درون خود ایران اقدام کند اما لحن ضمنی حمایت آن از رژیم حاکم نیز محسوس است. (شبکه الجزیره درایران دفتر رسمی دارد و خبرنگاران زیادی در این دفتر فعالیت می کنند. زبده ترین خبرنگاران الجزیره که در آغاز، برای پوشش رخداهای مربوط به انتخابات ریاست جمهوری به ایران رفته بودند، در پی تحولات غیر منتظره پس از انتخابات، به این جریانها اشارات گسترده دارند، و درحالیکه حکومت ایران همه خبرنگاران سی.ان.ان و بسیاری از شبکه های دیگر را به ترک ایران وادار کرده، اما خبرنگاران الجزیره همچنان در ایران باقی ماندند.) مفسران این شبکه در ارزیابی های خود صرفا این بحران را ناشی از نبرد بر سر نتایج انتخابات ایران می دانند و این رخدادها را به صورت مجموعه به هم پیوسته ای از مبارزه  علیه کل نظام حاکم بر ایران جلوه نمی دهند. این تلقی خاص و نوع نگاه شبکه الجزیره از آغاز ماجراهای اخیر ایران تغییری نکرده است.  

مصر 

•  رسانه های مصر به پوشش گسترده رخدادهای مصر بدون موضع گیری نسبی اقدام می کنند اما لحن حمایت آنها از اصلاح طلبان و آقای میر حسین موسوی قابل پرده پوشی نیست. برای مثال، روزنامه الجمهوریه در یکی از گزارشهای اولیه خود نوشت که «حامیان موسوی موفق شدند که با حضور گسترده خود، افراد بسیج شده به سود احمدی نژاد را از خیابانها جارو  کنند» (الجمهوریه، 16 ژوئن 2009). (روابط مصر و ایران از سه دهه پیش بنا به تصمیم آیت الله خمینی، بنیانگذار نظام قطع شد. دلیل او اعتراض به پیمان صلح مصر با اسرائیل بود. علیرغم تلاشهای یک دهه اخیر برای بهبود روابط میان تهران و قاهره، همچنان تیرگی شدید بین دو حاکمیت باقی مانده است).

سوریه   

•  کادر رهبری سوریه تا زمان تهیه این گزارش هنوز در مورد رخدادهای ایران موضع رسمی نگرفته است. سازمان تبلیغات رسمی سوریه تنها به «انتخاب دگر بار» احمدی نژاد می پردازد و چشم خود را بر ناآرامی های گسترده سراسر ایران می بندد، و مدعی است که احمدی نژاد «رهبری محبوب در منطقه خاورمیانه است». در گزارشهای رسانه های دولتی سوریه تاکید شده که بیان هر گونه انتقادی از نتایج انتخابات ایران، به منزله دخالت در امور داخلی ایان محسوب می شود.

لبنان 

•  جرج علم، نویسنده روزنامه لبنانی السفیر در مقاله ای می نویسد که اعلام پیروزی احمدی نژاد در انتخابات ایران بطور مستقیم بر تماسهای صحنه سیاست داخلی لبنان اثر گذار خواهد بود و در شرائطی که لبنان خود در پی انتخابات اخیر پارلمانی اش درحال تلاش برای تشکیل دولت جدید و گزینش رئیس جدید مجلس خود است، این کوششها تحت تاثیر تحولات ایران خواهد بود، و مهره های سیاسی لبنان باید حضور و نفوذ احمدی نژاد را بر صحنه سیاست لبنان مورد نظر قرار دهند. به نوشته آقای جرج علم، اعلام پیروزی احمدی نژاد می تواند موجب تقویت محبوبیت حزب الله در کشور لبنان شود  و  تشکیل دولت وحدت ملی لبنان را به گونه ای که از حمایت «مقاومت» (یعنی ترور) برخوردار باشد، سرعت ببخشد و ارزیابی می شود که خطوط اساسی دولت آتی لبنان زیر نفوذ تحولات ایران قرار گیرد. آقای جرج علم تاکید دارد که نظر به «پیروزی» احمدی نژاد، از «خوش بینی جناح 14 مارس (جناح پیروز در انتخابات هفتم ژوئن لبنان) کاسته شده و این سرمستی آنها به فاز «صبر و انتظار» وارد می شود. آقای علم می نویسد که جناح 14 مارس به رهبری آقای سعد الدین الحریری ناچار خواهد شد که مفاهیم منطقه ای و بین المللی ناشی از این واقعیت را که احمدی نژاد هنوز باید 4 سال دیگر بر کرسی ریاست جمهوری ایران تکیه بزند، مورد تامل جدی قرار دهد (روزنامه السفیر، چاپ بیروت، 16 ژوئن 2009). 

خامنه ای در تلاش برای نگاهداشتن به زور صندوق رای، درحالیکه توده های تظاهر کنندگان آزادیخواه زیر آن در حال له شدن هستند...(المستقبل، چاپ لبنان، 20 ژوئن 2009)

فلسطینی ها

تشکیلات خود گردان فلسطینی 

•   روزنامه الحیات الجدیده، که ارگان رسمی تشکیلات خود گردان فلسطینی در رام الله محسوب می شود، در مقاله ای با عنوان «پرسش روز این است که ایران رو به چه سوئی دارد؟»، در اشاره به رخدادهای ایران، تاکید کرد که نظر به این تحولات، «ایران دیگر به موقعیت پیشین خود باز نخواهد گشت و در هفته های آینده همچنان شاهد بی ثباتی خواهد بود و اصلاح طلبان دست بروی دست نخواهند گذاشت و سیاست سرکوب که از سوی حکومت ایران به کار می رود، دیگر از سوی اصلاح طلبان تحمل نخواهد شد» (الحیات الجدیده، 17  و 21 ژوئن 2009).

حماس و «جهاد اسلامی آزادی فلسطین» 

•  رسانه های سازمان اسلام گرای حماس (روزنامه «فلسطین» و نیز تارنمای خبری اینترنتی  Palestine-info) بطور کاملا محسوس و آشکاری از رخدادهای ایران غفلت می کنند و هیچ گونه اشاره ای به این تحولات ندارند و همچنان می کوشند که مسائل مربوط به دستور کار فلسطینی ها را به طور گسترده مورد بررسی قرار دهند.  

• رمضان عبدالله شلاح، دبیر کل تشکل صلح ستیز «جهاد اسلامی آزادی فلسطین» با ارسال پیامی به آیت الله علی خامنه ای رهبر روحانی حکومت اسلامی ایران و نیز در پیامی دیگر برای محمود احمدی نژاد، این انتخابات و نتیجه آنرا «شادباش» گفت. رمضان عبدالله شلاح، که یکی از هم پیمانان اصلی حکومت بنیادگرای ایران در سالهای اخیر بوده و سازمان او یک تشکل برپا شده مستقیم از سوی جمهوری اسلامی ایران است و خود نیز بارها در سالهای اخیر رسما به ایران دعوت شده و با آیت الله خامنه ای و احمدی نژاد دیدار کرده است، در پیامهای خود نوشت «از انتخابات ایران منقلب شده است». رمضان عبدالله شلاح که در چهار سال ریاست جمهوری احمدی نژاد بارها در تهران و یا دمشق با احمدی نژاد و دیگر بلندپایگان دولت او و سایر مقامات حاکمیت اسلامی ازجمله با علی لاریجانی دیدار کرد، در پیامهای خود نوشت که «پیروزی دگر بار عالی جناب احمدی نژاد، در واقع یک پیروزی، و طلیعه فتح نه تنها برای فلسطینی ها، بلکه برای تمامی مستضعفان و آزادیخواهان سراسر جهان است» (تارنمای خبری فلسطینی «فال تودی»، 16 ژوئن 2009).

_______________

• 1. پیرامون روند اسلامی تر کردن زندگی در غزه و عمق بخشیدن به تسلط سازمان حماس بر نوار غزه این گزارش را نیز لطفا مطالعه فرمایید که با این عنوان ازسوی نهاد مطالعاتی ما پیشتر منتشر شد: «نوار غزه پس از عملیات سرب گداخته»: روند بازسازی زیربنای شهروندی و نظامی از سوی حماس، پا به پای تقویت جایگاه دولتی حماس و عمیق تر شدن حکومت آن (آن گزارش پس از عملیات «سرب گداخته» از سوی ما بعنوان گزارش جمع بندی در تاریخ ژوئن 2009 منتشر شد.)

• 2. هنوز معلوم نیست که چه عواملی درپشت پرده تلاش سوقصد علیه جیمی کارتر قرار داشته اند. بعید نیست که عوامل اسلامی متمایل به تشکیلات جهاد جهانی در این کار دخیل بوده اند. درگزارشی ادعا شد که عواملی از درون عزالدین قسام، شاخه نظامی سازمان حماس بعنوان مظنونین این ماجرا مورد شک و ظن قرار گرفته اند اما درستی این گزارش تایید نشده است (سایت الکوفیه، 22 ژوئن 2009).