اخبار ترور و نزاع اسرائيلی - فلسطينی (9 تا 15 ژوئن 2009 برابر با 19 تا 25 خرداد 1388)

دراین بولتن، واکنشهای اولیه به نتایج «انتخابات» ایران را همراه با مهمترین رخدادهای اسرائیل و منطقه که در این هفته بوقوع پیوسته، مطالعه می کنید:

عکس راست: نخست وزیر بنیامین نتانیاهو در سخنرانی در دانشگاه بر ایلان (عکس  دفتر مطبوعاتی نخست وزیری، 14 ژوئن 2009، عکاس: آوی اوخایون)

عکس چپ: نطق نتانیاهو در کاریکاتوری در  روزنامه فلسطینی، که بعنوان یک سیلی به اوباما به تصویر کشیده شده است (الایام، 15 ژوئن 2009)

رئوس گزارش

• آرامش نسبی در نگب غربی این هفته نیز ادامه یافت. سخنگویان حماس آشکارا  از سیاست ماههای اخیر این سازمان در قطع آتشباری حمایت کرده و استدلال می کنند که این امر، نتیجه «تفاهم ملی» و در راستای منافع عالی ملی فلسطینی است. (منظور حماس این است که در سایه این تاکتیک بتواند به بازسازی خود، پس از ضربات شدیدی که در عملیات «سرب گداخته» متحمل شده بودند، اقدام کنند).

• نطق بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در صدر رخدادهای عرصه سیاسی قرار داشت. در این سخنرانی، نتانیاهو  آمادگی خود را برای استقلال کشور فلسطین در کنار موجودیت کشور یهودی بیان داشت مشروط به اینکه کشور فلسطینی، عاری از سلاح باشد و فلسطینی ها کشور اسرائیل را بعنوان سرزمینی برای قوم یهودی جهان برسمیت بشناسند. سخنگویان تشکیلات فلسطینی و حماس این سخنرانی را محکوم کرده، و برخی از آنها واکنشی تند نشان دادند. دولت آمریکا از این سخنرانی استقبال کرد  و آنرا «گامی مهم» توصیف کرد (گزارش جداگانه ای در باره این نطق و واکنش ها به آن را در مجموعه دیگری مورد بررسی قرار می دهیم).

رخدادهای مهم

نوار غزه

حملات راکتی و خمپاره ای 

• درطول این هفته، تنها یک مورد حمله راکتی که به خاک اسرائیل صورت گرفت، تایید شد. این حمله آسیب جانی یا زیان مالی نداشت. این نخستین مورد از یک حمله راکتی در طول تقریبا یک ماه پیش از آن محسوب می شد (راکت قبلی در 19 ماه مه اصابت کرده بود). هیچ سازمانی مسوولیت این حمله را عهده دار نشد.

حملات راکتی و خمپاره ای، از پس از عملیات «سرب گداخته»

حملات نیروی هوائی 

• در واکنش به پرتاب راکت، هواپیماهای نیروی هوائی اسرائیل (در شب 14 ژوئن) اقدام به حمله به دو تونل در منطقه الرفح (در جنوب نوار غزه) کردند. این تونل ها برای قاچاق مهمات به نوار غزه مورد استفاده قرار می گرفت.

یهودا و  شومرون (کرانه باختری) 

• دراین هفته نیز در کرانه باختری (یهودا و شومرون) مواردی بیشتر از سنگ پرانی ها به اسرائیلی ها  مشاهده شد. در دهم ژوئن یک اسرائیلی بر اثر اصابت سنگ به اتومبیلش در جنوب حبرون زخمی شد. این زخمی درهمان محل، مورد درمان تیم امدادی قرار گرفت و سپس برای مداوای بیشتر به بیمارستان انتقال یافت (تارنمای سخنگوی ارتش اسرائیل، دهم ژوئن 2009). 

• نیروهای امنیتی در این هفته نیز به اقدامات بازدارندگی خود برای مقابله با ترور ادامه دادند. در عملیاتی در یازدهم ژوئن در دهکده «قلیل»، در جنوب شخم (نابلس) نیروهای ارتش اسرائیل تیربارهائی از نوع ام- 16 را همراه با یک قبضه تفنگ کلاچنیکف، یک اسلحه کمری، مهمات و ادوات نظامی دیگر کشف کرده و آنها را ضبط کردند (تارنمای سخنگوی ارتش اسرائیل، یازدهم ژوئن 2009). 

تسهیلات جدید برای فلسطینی های یهودا و شومرون (کرانه باختری)

• پیوستن به سیستم برق: برای نخستین بار ارتش اسرائیل تایید کرد که امکان داده است که دهکده «قدوم» در نزدیکی شهر فلسطینی قلقیلیه به سیستم برق کشور اسرائیل متصل شود. این اقدام، گام دیگری از برنامه های حسن نیت اسرائیل در قبال فلسطینی ها محسوب می شود. روستاهای فلسطینی که تا کنون از قدرت ژنراتور برای تولید برق استفاده می کردند و مرتب نیز با قطع و وصل شدنهای پی در پی روبرو بوده و رنج می بردند، اکنون از سیستم پیشرفته برق اسرائیل بهره مند می شوند. کارهای زیربنائی و وصل شدن این دهکده ها به برق اسرائیل، با همآهنگی میان مدیریت غیر نظامی اسرائیلی کرانه باختری با شورای محلی و  اداره پیوند اسرائیل با تشکیلات فلسطینی انجام شد (تارنمای سخنگوی ارتش اسرائیل، 11 ژوئن 2009).      

• تسهیلات برای ورود به خاک اسرائیل: در هفتم ژوئن ورود فلسطینی های دارای مجوز خاص به خاک اسرائیل از طریق گذرگاههائی که تا کنون تنها اسرائیلی ها از آنها استفاده می کردند، آزاد شد. این افراد، فلسطینی های تاجر و بازرگانان ارشدی هستند که اسرائیل اطمینان یافته که خطر امنیتی برای اسرائیل محسوب نخواهند شد و لذا، به آنها مجوزهای خاص اعطا کرده است. سرهنگ یوسی اشترن رئیس اداره همآهنگی و پیوندهای دولت اسرائیل با تشکیلات فلسطینی در رام الله گفت که این رخداد، «یک تسهیل واقعی برای آنهاست» و «این افراد مشوق امور بازرگانی و تجاری در کرانه باختری هستند و اهمیت دارد که از آزادی رفت و آمد برخوردار باشند (تارنمای سخنگوی ارتش اسرائیل، 11 ژوئن 2009).  

نوار غزه، از  پس از عملیات «سرب گداخته»

گذرگاههای میان اسرائیل و نوار غزه 

• در طول هفته یاد شده، انتقال محموله های بشردوستانه از خاک اسرائیل به نوار غزه همچنان و بدون وقفه ادامه یافت و بطور میانگین، هر روز یکصد کامیون و تریلر حامل کمکهای انسانی وارد غزه شد. در یازدهم ژوئن، گذرگاه «کرم شالوم» برای کارهای زیربنائی مربوط به کارگذاری لوله های جدید، جهت انتقال گازوئیل و گاز برای آشپزی به غزه بطور موقت بسته شد. کارگذاری لوله جدید نتیجه همآهنگی میان تشکیلات فلسطینی با تیمهای اسرائیلی و فلسطینی بود (تارنمای سخنگوی ارتش اسرائیل، یازدهم ژوئن 2009).

ادامه فعالیت مصر در مقابله با قاچاق ها از غزه از سوی فلسطینی ها 

• نیروهای امنیتی مصر به فعالیت بازدارندگی خود برای مقابله با کارهای غیر قانونی قاچاق فلسطینی های درون غزه ادامه داده اند. در طول هفته یاد شده، ده تونل دیگر میان مرز مصر با غزه از سوی نیروهای امنیتی مصر شناسائی و کشف شد. صاحبان این تونلها گفتند که ناچار شده اند، فعالیت دراین تونل ها را متوقف کنند زیرا از فعالیتهای ارتش مصر نگران شده و می ترسند که مصری ها تونلها را منفجر کنند. برخی از صاحبان تونلها نیز گفته اند که از بیم قاطعیت ارتش مصر، ناچار شده اند که به راههای دیگری متوسل شوند (الایام، 11 ژوئن 2009). به موازات کشف تونلهای جدید و انفجار آنها، دولت مصر طرح فاضلاب خود را به گونه ای اجرا می کند که فاضلاب،  به درون تونلها ریخته شود و آنها را از این طریق مسدود کند (تارنمای «فال تودی»،   13 ژوئن 2009). 

• «صنعت تونل ها» همچنان از فلسطینی ها قربانی می گیرد. در دهم ژوئن تایید شد که یک جوان فلسطینی بر اثر ریزش یک تونل که وی درون آن بود، به هلاکت رسید (خبرگزاری «وفا»، 10 ژوئن 2009). در یازدهم ژوئن نیز یک فلسطینی دیگر در یک تونل کشته شد زیرا خفه شده بود (تارنمای صوت الاقصی، 11 ژوئن 2009). در دوازدهم ژوئن یک تونل دیگر در منطقه الرفح ریزش کرد که آسیبی در پی نداشت اما در سیزدهم ژوئن یک فلسطینی دیگر در حادثه برق گرفتگی کابلهای دورن یک تونل هلاک شد (خبرگزاری «وفا» 13 ژوئن 2009).

عرصه سیاسی

سرفصل های سخنرانی بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در دانشگاه بر ایلان (جزئیات واکنشها به این سخنرانی دریک گزارش جداگانه دیگر خواهد آمد)  

• در چهاردهم ژوئن 2009 بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل نطق سیاسی مهم خود را در دانشگاه برایلان ایراد کرد. این سخنرانی 25 دقیقه ای بر ماهیت نزاع فلسطینی- اسرائیلی تکیه داشت (خطرات ناشی از ایران برای منطقه و جهان نیز در آغاز این نطق به طور اختصار مورد اشاره قرار گرفت). دراین نطق، نتانیاهو سرفصل های سیاست خود را در هر آنچه که مربوط به نزاع سیاسی با فلسطینی ها مربوط می شود، بیان کرد و آمادگی خود را برای استقلال کشور فلسطین، در جوار اسرائیل ابراز داشت ولی تاکید کرد که کشور فلسطینی باید عاری از سلاح باشد و نیز فلسطینی ها این واقعیت را که اسرائیل کشوری برای یهودیان است برسمیت بشناسند. 

•  دراین نطق، نخست وزیر خطاب خود را به کشورهای عرب کرد و آنها را به سخن گفتن از صلح و رسیدن به صلح فرا خواند. نتانیاهو  همچنین فلسطینی ها را دعوت کرد که بدون فوت وقت و بدون هیچ پیش شرطی به روند سیاسی مذاکرات باز گردند و تعهدات خود را درقبال اسرائیل و براساس توافقهای بین المللی انجام دهند. او تاکید کرد که آرزویش، زندگی مسالمت جویانه در کنار فلسطینی ها، ضمن حفظ همزیستی صلح جویانه و توام با امنیت است. نتانیاهو تاکید کرد که ریشه نزاع، همچنان خودداری طرف عربی از شناسائی «حق ملت یهودی برای داشتن کشوری از آن خود در سرزمین تاریخی خویش است». ولی یاد آور شد که مصر و اردن از دایره مقاومت عربی خارج شده و با اسرائیل پیمانهای صلح امضا کردند. 

•  نخست وزیر تاکید کرد که فلسطینی ها همچنان بر درخواست هائی اصرار دارند که مغایر با اراده پایان بخشیدن به نزاع دیرینه است. وی گفت که اسرائیل در طول دهه ها تلاش کرده تا از طریق نرمش و عدول وعقب نشینی، به سوی توافق صلح برود و چه از راه امضای پیمان و چه بدون آن، امیدوار به صلح بوده و دراین راه عقب نشینی های یک جانبه را بارها عملی کرده، و از جمله بطور یکجانبه از نوار غزه عقب نشینی کرد. اما اسرائیل با موج دیگری از عملیات ترور انتحاری و نیز هزاران راکت و عملیات خصمانه دیگر روبرو شد. نتانیاهو تاکید کرد که حماس همچنان از «تعهد خود به آزادی تمامی سرزمین ها و از بین بردن کشور اسرائیل» سخن می گوید (به گفته نتانیاهو: حماس تکرار کرده و می گوید که «اشکلون، بئرشبع، عکا و حیفا را آزاد می کنیم»). نتانیاهو همچنین خاطر نشان کرد حتی کسانی که عوامل میانه رو در میان فلسطینی ها شناخته می شوند، حاضر نیستند که اسرائیل را بعنوان یک کشور برای یهودیان برسمیت بشناسند.  

• در ادامه این نطق، نتانیاهو دو شرط اساسی را برای فیصله یافتن نزاع دیرینه با فلسطینی ها بیان کرد: شرط بنیادین اول «لزوم برسمیت شناختن علنی، الزام آور و صادقانه کشور اسرائیل بعنوان کشوری برای ملت یهود است». شرط اساسی دوم: «عاری بودن کشور مستقل فلسطینی از سلاح، همراه با تدابیر امنیتی قوی برای اسرائیل است». نتانیاهو گفت «ما نمی خواهیم خانه و زندگی مان در زیر خطرات راکتهای قسام باشد، نمی خواهیم تل آویو را آماج حملات راکت های گراد ببینیم و ما نمی خواهیم که فرودگاه بن گوریون در مرکز اسرائیل نیز روزی شاهد حملات موشکی شود». بنابراین، فلسطینی ها نخواهند توانست که موشک و مهمات به خاک خود قاچاق کنند و نباید ارتش داشته باشند و نیز اسرائیل نگران است که قدرت نظامی آنها حق حریم هوائی اسرائیل را مسدود کند یا اینکه با عواملی خصم مانند حزب الله و رژیم افراطی ایران پیمان ببندند. در برابر اجرای این دو شرط ، اسرائیل آماده است که در چارچوب توافق آتی صلح، راه حل استقلال کشور فلسطین عاری از سلاح را در جوار اسرائیل بعنوان کشوری برای ملت یهود بپذیرد. 

• نتانیاهو افزود که موضوعهای مورد اختلاف اسرائیل و فلسطینی ها در باره سرزمین ها در جریان مذاکرات برای حل نهائی صلح مورد بحث قرار خواهد گرفت و تا آن هنگام، اسرائیل از برپائی آبادی های جدید یهودی نشین خودداری خواهد کرد و «کسی قصد غصب زمینی را با هدف گسترش آبادیهای موجود ندارد». اما وی گفت «باید به نیازهای طبیعی جمعیت توجه شود و باید به ساکنان شهرکهای موجود امکان داد که زندگی عادی داشته باشند». نتانیاهو  همچنین گفت «اورشلیم، پایتخت اسرائیل، یک پارچه باقی خواهد ماند  و پیروان همه ادیان کماکان فرصت خواهند داشت که آزادانه به نیایش مذهبی، طبق باورهای دینی خود بپردازند». نتانیاهو قول داد که اسرائیل به هر تلاش لازم دست بزند تا در امر رفت و آمد فلسطینی ها تسهیلاتی برقرار شود «تا زندگی  آنها با سهولت جریان یابد و در رفاه باشند». نتانیاهو  بیش از هر چیز دیگر بر این نکته تاکید گذاشت که «فلسطینی ها باید میان راه صلح یا راه حماس یکی را برگزینند». وی گفت که تشکیلات خود گردان فلسطینی باید نظم و قانون را  در نوار غزه  نیز برقرار کند و در خود قدرتی بوجود آورد که سرانجام بر حماس که بر غزه مسلط شده، غلبه یابد، زیرا «اسرائیل با تروریستهائی که درصدد نابودی آن هستند، طرف مذاکره نخواهد شد». نتانیاهو سخنرانی خود را با این فراخوانی از رهبران جهان عربی و فلسطینی ها به پایان برد که راه انور سادات و مناخم بگین، اسحاق رابین و ملک حسین فقید را (در صلح خواهی) ادامه دهند.

صحنه داخلی فلسطینی

فعالیت امنیتی تشکیلات فلسطینی در مقابله با تروریستها در یهودا و شومرون (کرانه باختری) ادامه دارد 

•  تشکیلات امنیتی فلسطینی در ادامه روند اخیر خود، به مقابله پیگیرانه ای با تشکلهای تروریستی در نقاط مختلف یهودا و شومرون (کرانه باختری) ادامه می دهند و بویژه در قلقیلیه فعالیتی جدی در سرکوب زیربنای حماس داشته اند. در روز دوازدهم ژوئن یک فعال شاخه نظامی حماس به نام فازغ صوافطه، در منطقه طوباس واقع در شمال شومرون، خود را به تشکیلات امنیتی فلسطینی تسلیم کرد. توافقی میان حماس و رئیس سازمان اطلاعات مصر بدست آمده بود مبنی بر اینکه این مظنون تحت تعقیب، پس از تسلیم خود مورد تعرض قرار نخواهد گرفت (خبرگزاری «معان»، 12 ژوئن 2009).  

• در هشتم ژوئن تشکیلات امنیتی فلسطینی حدود دو تن مواد شیمیائی را که برای تولید مواد انفجاری نیز می توانند کار برد داشته باشند، ضبط کردند. خبرگزاری معان گزارش داد که ضبط این محموله درپی دریافت گزارشهای اطلاعاتی بوده که نیروهای دستگیر شده حماس در اختیار تشکیلات فلسطینی گذاشتند (خبرگزاری معان، 8 ژوئن 2009). همین خبرگزاری (در هشتم ژوئن) افزود که در همان روز، دائره ضد اطلاعات در تشکیلات فلسطینی در شهر شخم (نابلس) یک فلسطینی هوادار حماس را دستگیر کرد که مبلغ نقدی یک میلیون یورو در اختیار داشته است و نیز نقشه هائی برای حفاری در زیر ستادهای تشکیلات امنیتی در نابلس از وی بدست آمده است.  

• سرهنگ عدنان الضمیری یک افسر ارشد تشکیلات امنیتی فلسطینی با گفتن اینکه سازمان حماس یک تشکیلات غیر قانونی نیست، اما افزود که از نیروهای حماس که دستگیر شده اند، سلاح غیر قانونی بدست آمده و برخی از آنها نیز در کار پولشوئی برای رساندن پول به سازمان حماس و نهادهای آن دست داشته اند و آنان برای برادر کشی و جنگ داخلی فتنه انگیزی می کنند. الضمیری گفت که نیروهای امنیت فلسطینی اسنادی دراین باره در کرانه باختری بدست آورده اند که نشان میدهد که فعالان و ماموران حماس در صدد اجرای برنامه هائی برای کشتن سران حکومت فلسطینی و ضربه زدن به نهادهای سازمانهای تشکیلات خودگردانی بوده اند. در اکثر این اسناد از فعالان حماس خواسته شده که به مقابله با نیروهای امنیتی تشکیلات فلسطینی روی آورند و یا سعی کنند که آنها را به اسارت خود بگیرند (القدس العربی، 13 ژوئن 2009).

تحولات در دیالوگ آشتی داخلی فلسطینی 

•  در چارچوب تلاشهائی که مصر برای آشتی میان فتح و حماس انجام می دهد، در روز نهم ژوئن ژنرال عمر سلیمان رئیس سازمان اطلاعات مصر با هیاتهای نمایندگی فتح و حماس که به قاهره رفته بودند، دیدارهای جداگانه انجام داد (خبرگزاری خاورمیانه، 9 ژوئن 2009). خالد مشعل که در صدر هیات حماس بود، تصریح کرد که حماس با برپائی کمیسیون مشترکی برای آزاد کردن زندانیان دو طرف در غزه و کرانه باختری زیر نظارت مصر موافقت کرد («فلسطین»، 10 ژوئن 2009). 

• اعضای کمیته مشترک  فتح و حماس برای آزادی زندانیان طرفین، در روز چهاردهم ژوئن بطور همزمان، در غزه و رام الله تشکیل جلسه دادند. نشست نخست حول موضوع تبیین این امر بود که «زندانی سیاسی» باید به کدامیک از بازداشتی ها اطلاق شود. (خبرگزاری معان، 14 ژوئن 2009). طرفین موافقت کردند که به بازداشتهای سیاسی پایان دهند و به مبادله فهرست بازداشتی ها، بعنوان پیش زمینه آزادی زندانیان اقدام کنند. در یک نشست خبری نیز ابراهیم ابو النجا از جنبش فتح، و ایمن طه از جنبش حماس، گفتند که طرفین موافقت کرده اند که به نشستهای کمیته آشتی ادامه دهند تا در باره همه مسائل مورد اختلاف داخلی به اتفاق نظر برسند و زمینه برای امضای سند آشتی تا روز هفتم ژوئیه فراهم شود.  

شرکت کنندگان کمیته آشتی در رام الله به نشست می روند (تلویزیون فلسطینی، 14 ژوئن 2009).  

• درحالیکه کمیته آشتی در رام الله تشکیل نشست داده بود، نیروهای دائره ضد اطلاعات در شهر بیت اللحم به بازداشت موقت پنج عضو حماس که نمایندگان شورای قانونگزاری بودند، اقدام کردند. پس از درخواست بازداشتی ها از کمیته آشتی در رام الله، این ماجرا خاتمه یافت (شبکه الاقصی، 14 ژوئن 2009). این حادثه موجب شد که حماس به انتقاد شدید زبان بگشاید. برای مثال، فوزی برهوم سخنگوی حماس در غزه گفت که این حادثه نشای می دهد که فتح تلاشهائی را که در راه آشتی به عمل می آید، خنثی می کند (Palestine-info, به 14 ژوئن 2009).

واکنشهای فلسطینی ها به «پیروزی» احمدی نژاد در «انتخابات» ریاست جمهوری ایران 

• در روز 12 ژوئن، 22 خرداد درایران انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد. دو سه ساعت از پایان رای گیری سپری نشده بود که وزارت کشور ایران اعلام کرد که احمدی نژاد حائز اکثریت آرا شده است. این در حالی است که آقای میر حسین موسوی همان شب، با برگزاری یک نشست خبری تاکید کرد که بر اساس اطلاعاتی که از درون وزارت کشور و ستادهای سراسر ایران به او رسیده است «برنده قطعی این انتخابات، اینجانب هستم». رقیبان احمدی نژاد از همان نخستین ساعات این ماجراها تاکید کردند که تقلب و جعلیاتی در ابعاد گسترده صورت گرفته و آمار و ارقامی که توسط ستاد انتخابات وزارت کشور اعلام می شود، قابل قبول نیست و در برگیرنده ابهامات متعددی است. درحالیکه رقیبان احمدی نژاد هنوز این نتیجه را نپذیرفته اند و نشانه هائی گسترده از پا گرفتن اعتراضات وسیع در ایران به چشم می خورد، سران دو سازمان فلسطینی افراطی در شادباش گفتن به احمدی نژاد  شتاب نشان دادند و «ابراز امیدواری کردند که حمایت جمهوری اسلامی و دولت احمدی نژاد از آرمان فلسطینی ها همچنان ادامه یابد». برخی مقامات حکومت خودگردان فلسطینی نیز اظهارات دوستانه ای بیان کردند. شماری از این واکنش ها را مرور می کنیم:  

•  واکنش سازمان حماس: فوزی برهوم، سخنگوی حماس گفت، نتایج انتخابات ایران «بیانگر دموکراسی در آن کشور است»، و گفت نظر به این نتیجه، عوامل بسیاری ناچار خواهند شد که سیاست خود را در قبال ایران تغییر دهند. فوزی برهوم ابراز امیدواری کرد که ایران همچنان از فلسطینی ها و «چالشهائی که دربرابر آنهاست» حمایت کند، و این استدلال را مطرح کرد که «حماس مناسبات حسنه با همگان را خواهان است تا عمق استراتژیک عربی و اسلامی در قضیه فلسطینی ایجاد کند». (Palestine-info, به 13 ژوئن)

• (این سخنان فوزی برهوم بار دیگر نشان می دهد که حماس متوجه این امر نیست که ایرانیان از اینکه آنها را بخاطر مسلمان بودنشان عرب بنامند و همزمان با اعراب آنها را دریک مجموعه قرار دهند، بشدت متنفرند و آنرا تحمل نمی کنند. حتی رژیم جمهوری اسلامی که از حماس حمایت می کند، این پشتیبانی را به هدف «ایجاد عمق استراتژیک عربی» انجام نمی دهد. مقامات حماس همواره اظهاراتی بیان کرده اند که نشان می دهد از آشنائی لازم با روحیه و خلقیات ایرانیان برخوردار نیستند و صرفا به مناسبات با شماری معدود از عوامل در حاکمیت ایران تکیه دارند.)

• محمود المدهون که رئیس دفتر نخست وزیری اسماعیل هنیه نخست وزیر حماس است، گفت که «انتخابات ایران همانند انتخابات سه سال پیش فلسطینی ها در غزه دموکراتیک بوده است» و افزود «ملت ها اراده خود را نشان می دهند و حاضر به پذیرش تحمیل ها و رفتن به زیر بار عقاید دیگران نیستند و در هر جای جهان، بویژه در میان فلسطینی ها نشان داده شده که تبعیض تحمل نمی شود» (شبکه العالم، 13 ژوئن 2009).

• واکنش سازمان «جهاد اسلامی آزادی فلسطین» (سازمانی که توسط جمهوری اسلامی ایران بر پا شد و از سوی دولت تهران مورد حمایت قرار دارد): خالد البطش یک مقام ارشد این سازمان در مصاحبه ای با شبکه عرب زبان ایران، العالم، درحالیکه تنها چند ساعت از اعلام «نتایج» از سوی ستاد انتخابات وزارت کشور ایران سپری نشده بود، از این نتیجه استقبال کرد. وی ابراز «اطمینان» کرد که «انقلاب ایران و شخص احمدی نژاد همچنان از سیاست حمایت از فلسطینی ها پیروی کنند و نیز سیاست هسته ای را دنبال نمایند و در دیدگاه خود درقبال نزاع اسرائیلی – فلسطینی تغییری بوجود نیآورند». البطش افزود که «ملت فلسطین (منظور او گروههای مسلح عضو جبهه «مقاومت» است) همچنان بر این عقیده پافشاری می کنند که ایران ستون اصلی و استواری در نزاع و جهاد فلسطینی ها محسوب می شود، و لذا وی علاقمند است که از رخدادهای ایران هرچه بیشتر آگاه شود و تحولاتی را که ثبات ایران مربوط می شود،  پیگیری می کند (شبکه العالم، 13 ژوئن 2009).  

• واکنش تشکیلات خودگردان فلسطینی: صائب عریقات رئیس بخش مذاکرات در سازمان آزادیبخش فلسطین ابراز امیدواری کرد که رئیس جمهوری برگزیده ایران و دولت جدید ایران که بزودی برپا خواهد شد، به هدف فلسطینی ها کمک کنند تا بتوانند هرچه زودتر شاهد استقلال فلسطین با پایتختی شرق قدس (اورشلیم) درحالیکه خود فلسطینی هانیز به آشتی ملی رسیده اند، باشند. آقای عریقات افزود که فلسطینی ها می خواهند که ایران در کنار ملت فلسطین قرار گیرد و نه تنها در کنار این یا آن جناح.

اظهاراتی جدید از خالد مشعل، رئیس دفتر سیاسی حماس در سوریه 

• خالد مشعل، رئیس دفتر سیاسی حماس که در روزهای اخیر در قاهره بود، رشته اظهاراتی بیان کرد که در آن به مجموعه ای از مسائل سیاسی واکنش نشان داد. در این مجموعه اظهارات، این امر محسوس بود که وی می کوشد لحن ملایم تری به کار بگیرد تا نظر مساعد مصر و آمریکا را جلب کند. برخی از اظهار نظرهای او را مرور می کنیم: 

•  واکنش مشعل به نطق قاهره اوباما و موضع حماس به دولت جدید آمریکا:  

• خالد مشعل خاطر نشان کرد که اوباما در نطق قاهره خود از زبان و ادبیات جدیدی در مقایسه با دولت پیشین آمریکا استفاده کرده و این امر یک بهبود محسوب می شود. ولی تاکید کرد که این تغییر باید در صحنه عمل نیز خود را نشان دهد. خالد مشعل از اینکه باراک اوباما از محدوده جغرافیائی مشخصی برای کشور مستقل فلسطینی سخن نگفته و به مرزهای آن اشاره نکرده، نام پایتخت کشور مستقل فلسطین را ذکر نکرده، از «حق بازگشت» فلسطینی ها سخنی نگفته و جدول زمانی معینی برای استقلال فلسطین ارائه نکرده، از اوباما گلایه کرد و گفت سخن از موضوعهائی ماهوی است که برای فلسطینی ها اهمیت بسیار دارد، و لذا رئیس جمهوری آمریکا باید به آن بپردازد (الشرق الاوسط، 11 ژوئن 2009).

• خالد مشعل گفت که سازمان حماس در مذاکراتش با ژنرال مصری عمرسلیمان تاکید کرده که آماده است «از فرصت ها برای خاتمه دادن به اشغالگری اسرائیل استفاده کند» و موجب «احقاق حقوق ملی فلسطینی ها» شود و از جمله حق «بازگشت فلسطینی ها» را جامه عمل بپوشاند (الشرق الاوسط، 11 ژوئن 2009). خالد مشعل همچنین در مصاحبه دیگری گفت که «حماس مانعی بر سر پیشرفت روند مذاکرات سیاسی با اسرائیل نخواهد بود و روند سیاسی باید موجب تحقق صلح واقعی شود؛ صلحی که بر اساس مطالبات فلسطینی ها برای آزادی، استقلال فلسطین در مرزهای جنگ شش روزه 1967 و بازگشت پناهندگان فلسطینی استوار باشد...» (خبرگزاری خاورمیانه، 10 ژوئن 2009).

• خالد مشعل در پاسخ به یک خبرنگار، به دیدارهای غیر رسمی برخی آمریکائی ها از غزه اشاره کرد و از جمله یاد آور شد که جیمی کارتر از غزه دیدار کرده است(1). خالد مشعل گفت که «هیچ عاملی قادر نخواهد بود که راه حلی برای نزاع اسرائیلی – عربی بدون مشارکت حماس بدست آورد» (شبکه الاقصی، 9 ژوئن 2009).

• دیدار خالد مشعل با ژنرال عمر سلیمان، و دیدگاههای حماس در قبال تشکیلات خودگردان فلسطینی: خالد مشعل در سخنان خود در قاهره تاکید کرد که ملاقاتی که با ژنرال عمر سلیمان رئیس سازمان اطلاعات مصر داشته است، «عالی» بوده است (نشریه مصری «اکتبر»، 12 ژوئن 2009). مشعل «اقدامات سرکوب گرانه و انزجار آور» تشکیلات امنیتی حکومت خودگردانی با نیروهای حماس در کرانه باختری را قاطعانه محکوم کرد  و آنرا سرکوب «مقاومت» و «برخورد با سلاح و ابزار مقاومت» توصیف کرد. مشعل حکومت خودگردانی را متهم کرد که با حملاتی که به موسسات اجتماعی و سیاسی حماس در کرانه باختری انجام می دهد، می خواهد که حماس را ریشه کن کند. به گفته او، عمر  سلیمان قول داده که به این امر رسیدگی کند (الشرق الاوسط، 11 ژوئن 2009). خالد مشعل مدعی شد که می توان میان اختلافات حماس و تشکیلات فلسطینی پل زد، و نیز افزود که حماس آماده نرمش است اما پیش از هر چیز، تشکیلات فلسطینی باید «تعقیب های امنیتی» علیه نیروهای حماس در کرانه باختری را پایان دهد (تارنمای رسمی سازمان حماس، 10 ژوئن 2009).

• حملات راکتی از غزه به خاک اسرائیل: جنبش فتح اکنون مدتی است که می گوید سازمان حماس از سیاست حمله راکتی به اسرائیل دست کشیده است. هنگامی که از خالد مشعل در این باره  پرسش شد، مشعل در نقش مدافع این سیاست شکیبائی سخن گفت. وی گفت: «ما از حق کسی برای مقاومت مسلحانه در کرانه باختری و غزه جلوگیری نمی کنیم، ولی ما به سوی توافق ملی برسر (ماهیت) چگونگی مقاومت پیش می رویم و بویژه باید بیاد داشته باشیم که در غزه چه نبردهای سهمگینی رخ داد...کسانی هستند (اشاره به جنبش فتح) که دایه مهربان تر از مادر شده و از حق مقدس مقاومت دم می زنند درحالیکه هدف آنها چیز دیگری است و آنان اهداف خاص خود را دنبال می کنند و می خواهند که وضعیت غزه را پیچیده کنند...(الشرق الاوسط، 11 ژوئن 2009)(2).

• تحولات در مورد معامله ای بر سر گیلعاد شالیط: خالد مشعل گفت که مصر تلاش زیادی به کار می برد تا موجب انجام معامله مبادله زندانیان اسرائیل و حماس شود که به ماجرای گیلعاد شالیط پایان دهد. اما به ادعای وی، «اسرائیل موجب شکست تلاشهائی شد که در اوج دولت اهود اولمرت آغاز شده بود». مشعل گفت که «حماس همچنان بر سر مطالبات خود پافشاری خواهد کرد». وی نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل را متهم کرد که می کوشد تا از زیر بار یک معامله شانه خالی کند (نشریه مصری «اکتبر»، 12 ژوئن 2009).

• مناسبات حماس با ایران: خالد مشعل در سخنانی که لحن توجیه و تصدیق و تدافع در آن آشکار بود، از مناسبات حماس با حاکمیت ایران دفاع کرد و گفت که حماس پیرو کورکورانه ایران نیست بلکه حماس بطور مستقل تصمیم می گیرد و عمل می کند و نباید آنرا مجری منویات ایران دانست و روابط حماس با ایران «ناشی از منافع ملی فلسطینی هاست (منظور؛ ما از ایران دستور نمی گیریم). مشعل گفت که حماس به خاطر این مناسبات زیر فشار و تهدید قرار گرفته است (بنظر می رسد که وی به فشارهای وارده به حماس از سوی مصر اشاره می کند.) ولی مشعل توضیح داد که «حق حماس و فلسطینی هاست که از هر عاملی که به آنها علیه اشغالگری کمک کند، تقاضای یاری کنند» (نشریه مصری «اکتبر»، 12 ژوئن 2009).

صحنه لبنان

شکست حزب الله در انتخابات پارلمانی (بخش تکمیلی) 

• موضوع مشروعیت سلاح حزب الله، بلافاصله پس از انتخابات هفتم ژوئن لبنان، توسط حسن نصرالله دبیر کل حزب الله مطرح شد (یک روز پس از انتخابات، در هشتم ژوئن 2009). وی گفت که این مقوله همچنان در دستور کار صحنه سیاست داخلی لبنان قرار خواهد داشت. این سخنان وی واکنش هائی را درپی آورد که شماری از آنها را مرور می کنیم:  

•  در یک مقاله در روزنامه الاخبار، که به حزب الله نزدیک است، تاکید شده که حداقل درخواست حزب الله از دولت جدید بیروت این است که بتواند سلاح خود را همچنان بعنوان «ابزاری برای مقاومت» حفظ کند. این مقاله می افزاید که اگر دولت جدید به این درخواست حزب الله پاسخ مساعد دهد، ممکن است که در آن صورت، این سازمان از درخواست خود برای «داشتن یک سوم از پستهای وزارتی که در تصمیم گیری ها حق وتو به حزب الله بدهد» صرف نظر کند (الاخبار، 13 ژوئن 2009).

• میشل سلیمان، رئیس جمهوری لبنان در سخنانی در این باره گفت که «این رئیس جمهور است که ضامن عملی سلاح مقاومت، هم در قبال ائتلاف دولتی و هم درقبال اوپوزیسیون است (منظور او این است که حزب الله نباید نگران باشد). آقای سلیمان افزود که او تلاش می کند تا موجب دستیابی به تفاهم متقابل بر سر این مقوله شود و باید اجماع کامل بر سر آن بدست آید و از طریق رای گیری نباشد (زیرا این مساله مهم تر از آن است که به رای گیری گذاشته شود و شایسته است که اجماع ملی بر سر آن اعلام شود.) (روزنامه الاخبار، 12 ژوئن 2009).

• یک مقام نزدیک به سعدالدین الحریری، برنده جناح انتخابات، خاطر نشان شد که آقای حریری انتظار دارد که همزیستی میان «مقاومت» (حزب الله) با کشور، همچنان رعایت شود. این منبع گفت که آقای حریری آماده است با حسن نصرالله مذاکره کند و هر ضمانتی را که نصرالله می خواهد تامین کرده، و هر عبارتی را که در اساسنامه دولت جدید در باره «سلاح مقاومت» مطرح شود، بپذیرد (الوطن، چاپ قطر، 11 ژوئن 2009).

واکنش های اولیه ایران و سوریه به ناکامی حزب الله 

ایران

• رسانه های ایران به انتخابات لبنان توجه زیادی نشان داده بودند اما درپی ناکام شدن حزب الله و هم پیمانانش از دستیابی به اکثریت پارلمانی، این رسانه ها همراه با مقامات رژیم ایران تلاش آشکاری کردند تا از اهمیت این ناکامی بکاهند و آنرا درز بگیرند، و بنابر این، تفسیرها و ارزیابی های زیادی در باره دلائل این شکست بیان نکردند، (و درعوض سعی کردند که به مسائل دیگر لبنان توجه کنند، و حتی آقای سعد حریری را فردی سرسپرده غرب و با داشتن سه گذرنامه؛ از جمله گذرنامه فرانسوی و سعودی معرفی کنند، و نیز چنین نشان دهند که سفر هفته های اخیر وزیر خارجه آمریکا و معاون رئیس جمهوری ایالات متحده به بیروت «بی دلیل» نبوده است.) 

• تلاش برای کمرنگ کردن اهمیت پیروزی «جناح 14 مارس» لبنان و ناکام شدن «جناح هشت مارس» که حزب الله بخش مهم آن است، بویژه در رسانه های جناح اصولگرا و رادیکال حکومت ایران جلوه گر شد. این رسانه ها مدعی شدند که پیروزی جریان «المستقبل» و هم پیمانان آن نتیجه تلاشهای «زیادی» بوده که از سوی کشورهای غربی و عربی برای جلوگیری از پیروزی حزب الله به عمل آمده است. خبرگزاری فارس (در هشتم ژوئن) عربستان سعودی را به هزینه کلان مالی برای «خرید رای» حتی به بهای هزار دلار برای هر رای و تامین هزینه انتقال بیش از 40 هزار لبنانی مقیم خارج به کشورشان برای رای دادن متهم کرد، «تا بر نتیجه اثر بگذارند». روزنامه کیهان نیز (نهم ژوئن) در گزارشی کوتاه تنها به نتیجه انتخابات بطور اختصار اشاره کرد ولی ایالات متحده و عربستان سعودی را به «خرید پیروزی جناح 14 مارس» متهم کرد.

سوریه 

• رفتار ایران در کمرنگ کردن اهمیت پیروزی «جناح 14 مارس» لبنان، از سوی سوریه نیز دنبال شد. رسانه های سوری نیز برای این پیروزی اهمیت زیادی قائل نشدند و اهمیت مفاهیم آنرا کمرنگ کردند و تلاش نمودند که این مساله را یک رخداد داخلی که تنها به لبنان مربوط است، جلوه گر سازند (تشرین، 10 ژوئن 2009). سردبیر روزنامه الثوره، ارگان حزب حاکم سوریه نیز در تلاشی برای تامین منافع سوریه، مدعی شد که «سوریه دوباره ثابت کرده که در امور لبنان داخلی نمی کند». اما درعین حال، خواهان تشکیل دولتی بر اساس مذاکرات ملی شد و گفت لبنان باید منابع  و انرژی خود را مصروف مقابله با اسرائیل کند (نه آنکه این منابع و توانائی ها هزینه درگیری های داخلی شود). (الثوره، دهم ژوئن 2009).   

• یک مقاله روزنامه سوری الوطن (در دهم ژوئن) هشدار می دهد که هر گونه تلاش برای سو استفاده از نتیجه انتخابات لبنان در ایجاد محدودیت در حق سلاح حزب الله، محکوم به شکست است. این مقاله تاکید دارد که سلاح حزب الله نباید با هیچ تغییری روبرو شود، زیرا این سلاح «جنگ افزاری برای اکثریت لبنان است». این مقاله هشدار می دهد که «همه آنهائی که می خواهند وارد مسیر  ماجراجویانه شوند و هدف تحریم سلاح مقاومت را دنبال می کنند، همراستا با عوامل خارجی هستند». این مقاله تصریح می کند که «هر تلاش در این راستا، ناکام خواهد شد و طرفداران آنرا، ورشکسته سیاسی به تقصیر خواهد کرد و آینده این امر را ثابت خواهد کرد».

___________________

1. خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی حماس در یازدهم ژوئن با آقای جیمی کارتر که به منطقه آمده است، دیدار کرد. رسانه های فلسطینی و عربی گزارش دادند که دراین دیدار، مناسبات حماس با واشینگتن، دیالوگ آشتی داخلی فلسطینی، مقوله سرنوشت گیلعاد شالیط سرباز اسرائیلی اسیر در دست حماس و تحولات سیاست اسرائیل مورد بحث مشعل و کارتر قرارداشت. پیش از دیدار کارتر با مشعل، آقای نوعام شالیط پدر گیلعاد شالیط با جیمی کارتر دیدار کرد و نامه ای را بنام خانواده شالیط بدست کارتر داد تا آنرا به خالد مشعل ارائه کند با این امید که مشعل این نامه را به گیلعاد شالیط تحویل دهد. (تارنمای خبری ynet، 12 ژوئن 2009).

2. درباره سیاست شکیبائی حماس در خودداری ازحمله راکتی به اسرائیل، محمود الزهار وزیرخارجه اسبق حماس سخنان روشن تری بیان کرد. او در مصاحبه ای با روزنامه القدس خاطر نشان کرد که «حماس توافق آتش بس (نانوشته ای) را که به آن تعهد داده، رعایت خواهد کرد و تا هنگامی که طرف اشغالگراسرائیلی نیز تعهد خود را انجام دهد، حماس نیز پایبندی نشان میدهد و متعرض آتش بس نخواهد شد». اما الزهار افزود: «ما از هیچ کسی که بخواهد حمله راکتی انجام دهد، جلوگیری نمی کنیم اما «مقاومت» باید با اجماع ملی و اتحاد نظر، و به گونه ای انجام شود که تامین کننده منافع عالی فلسطینی ها باشد» (روزنامه القدس، 12 ژوئن 2009).