اخوان المسلمین در دنیای عربی و جوامع اسلامی در اروپای غربی

لوگوی اخوان المسلمین اردن. در دایره سفید رنگ شعار جنگجویانه جنبش نوشته شده است: هدف ما الله است، محمد (پیامبر) رهبر ما و قران قانون ما و جهاد راه ماست.  مرگ در راه الله مقدس ترین آرمان ماست». اما علیرغم این شعار، اخوان المسلمین اردن حتی پس از تلاطم های سیاسی منطقه ای یک سال اخیر، در صحنه عمل نرمش زیادی نشان داده و اوپوزیسیون قابل تحملی برای حکومت اردن بوده اند.

 رئوس پژوهش

نگاه کلی

1.          در ادامه پژوهشی که آن را در اواخر مارس 2011 در تارنمای مرکز مطالعاتی خود منتشر کردیم، پژوهش گسترده کنونی، نظر به ادامه تلاطم های سیاسی عمیق یک سال اخیر در خاورمیانه و شمال آفریقا صورت گرفته و به بررسی عمقی تری از جنبش اخوان المسلمین در مصر و سایر کشورهای عربی اختصاص یافته است. این پژوهش شعبه های جنبش اخوان المسلمین در هر یک از کشورها و ویژگی های آن ها را مورد رسیدگی جداگانه قرار می دهد و مناسبات میان حکومت های مختلف با شاخه های این جنبش را بررسی کرده و نیز احتمال تقویت این نهضت اسلامگرا در هر یک از کشورها را مورد مطالعه و ارزیابی قرار داده است. این تحقیقات همچنین شعبه های اخوان المسلمین در کشورهای اروپای غربی و مفاهیم عملکرد این شعبه ها را در مجموعه ای از مناسبات داخلی اروپایی و نیز در ارتباط با نزاع اسرائیلی- فلسطینی بررسی کرده است.

2.           در کشورهای مختلف عربی، چگونگی رفتار اخوان المسلمین تحت تأثیر تنش اساسی در هدف نهایی جمعیت برای برقراری حکومتی بر پایه قانون اساسی (شریعت)و نیز نیاز اخوان المسلمین به در پیش گرفتن سیاستی انعطاف و اعتدال گرایانه تر در جهت نیاز جمعیت به تطبیق خود با شرایط سیاسی و اجتماعی هر کشور، می باشد. از این رو باید گفت که سیاست های اخوان المسلمین در سراسر جهان عرب یکسان نیست و در هر کشوری از ویژگی خاص خود برخوردار است؛ ویژگی که به محیط و ژرفنای روابط داخلی آن کشورها مربوط است. اما باید گفت که ارتباط و آزموده های مشترکی در این جمعیت های اخوان المسلمین در مصر و دیگر کشورهای خاورمیانه و جهان دیده می شود.

3.          ایدئولوژی اخوان المسلمین بر پایه این فرمول است: جهان بینی اسلام راه حل همه مشکلات شخصی، اجتماعی و سیاسی است. بر پایه اعتقادات جمعیت و بنیانگزاران آن، برقراری یک نظم جهانی اسلامی، در جریان یک روند طولانی و در مراحلی مختلف عملی خواهد شد. به این ترتیب که این روند با استفاده از حربه آموزش، از شخص فرد مسلمان آغاز شده، سپس به داخل خانواده نفوذ کرده و از خانواده نیز به داخل جامعه اثر بخش خواهد بود و سرانجام نظم جهانی اسلامی را شالوده ریزی خواهد کرد. به دست گیری قدرت سیاسی در هر کشوری، ممکن است از طریق پیروزی در انتخابات و بنیان گزاری حکومتی بر اساس قانون اسلامی صورت گیرد و یا در کشورهایی که زیر سلطه قدرت های خارجی هستند، با عملیات آزادیبخش عملی شود. به این ترتیب، بر پایه باورهای اخوان المسلمین، زمینه برای برقراری ارزش های اسلامی در سراسر جهان و بر روی ویرانه های لیبرالیسم غربی فراهم خواهد آمد. چگونگی اجرای ایدئولوژی اسلامی نیز خود به تفسیر موشکافانه ای وابسته است و در داخل اخوان المسلمین جناح ها و شاخه های عمل گرا، محافظه کار و تندرو وجود دارند.

4.          امروزه، اخوان المسلمین سازمان یافته ترین نیروی سیاسی در مصر است. این جمعیت همچنین دارای سیستم اقتصادی – اجتماعی گسترده ای تحت عنوان «دعوة» است که در طول سالهای گذشته به عنون عملکرد ایدئولوژی بنیادگرایانه این جمعیت تأسیس شده است. پس از سقوط حکومت مبارک در مصر، اخوان المسلمین خود را در موضعی پیشتاز برای به دست گیری قدرت سیاسی در این کشور یافته است. به گونه ای که این جمعیت بیش از هر سازمان سیاسی دیگر از انقلاب میدان التحریر قاهره نیرو گرفت و در دو مرحله از سه مرحله انتخاباتی که تا کنون برای پارلمان مصر برگزار شده است، به موفقیت دست یافت.

اخوان المسلمین مصر

5.          اخوان المسلمین در اوایل قرن بیستم توسط حسن البناء بنیان گرفت. در طول سال های بعد، این جمعیت به بزرگترین و سازمان یافته ترین از میان نهضت های اخوان المسلمین در خاورمیانه و ماوراء آن مبدل شد و مرکز و محوریت جنبش های اسلام سیاسی نام گرفت.

6.          موفقیت اخوان المسلمین در مصر، در مجموعه ای از ایدئولوژی، سیاست و فعالیت های اجتماعی آن ریشه دارد. از نظر جهان بینی و آرمان، اخوان المسلمین به گونه پاسخی به حاکمیت و سلطه طلبی اشغالگری غربی می باشد و حمایت مردم از خود را که از دیگر ایدئولوژی ها خسته شده اند، به دست آورده است. اخوان المسلمین همچنین با بهره گیری از سیستم گسترده اجتماعی – اقتصادی خود («الدعوة») در میان طبقه متوسط تحصیل کرده حمایت بسیاری به دست آورده و به محبوبیت مردمی رسیده و قلوب بخش بزرگی از افکار عمومی را تسخیر کرده است. اخوان المسلمین از طریق برنامه های گسترده رفاه اجتماعی که بر پایه آموزش و خدمات بهداشتی قرار دارند، به مشکلات افراد عادی اجتماع توجه کرده و در همان حال بر مجموعه ای از آموزش های دینی در شبکه هایی از مساجد تکیه کرده است. این شبکه های اجتماعی اخوان المسلمین به تدریج جای نهادهای دولتی را گرفته و راه را برای عقاید سیاسی و مذهبی این جمعیت گشوده اند.

7.          جمعیت اخوان المسلمین در مصر، به دلیل ایدئولوژی بنیادگرایانه خود با اسرائیل در تخاصم به سر می برد. این جنبش همه سرزمین های فلسطینی را وقف اسلامی تلقی کرده و موجودیت کشور اسرائیل را نفی می کند و خواهان جهاد علیه اسرائیل است و به شکلی قاطع مخالف پیمان های صلح با اسرائیل است. افزون بر آن، اخوان المسلمین آشکارا یهودستیزی می کند و با بهره گیری از کتاب جعل و اکاذیب پروتوکل های مشایخ یهود، یهودستیزی را رواج می دهد. اما در ظاهر این جمعیت خود را گاه معتدل و عمل گرا جلوه گر می سازد چرا که برای پرستیژ و حیثیت خود در جامعه بین المللی نیز اهمیت قائل است.

عکس روی جلد اساسنامه سال 1988 گروه تروریستی حماس که در سال 2004 توسط حماس در «قلقلیه» به چاپ رسید و همچنان از نظر تروریست های حماس اعتبار دارد. عکس چهره احمد یاسین؛ مسئول تدوین نهایی این اساسنامه حماس است.	یک نقل قول از حسن البناء، بنیانگزار اخوان المسملین؛ در ابتدای اساسنامه اخوان المسلمین که می گوید: «اسرائیل همچنان به موجودیت خود ادامه خواهد داد ولی تا آن هنگام که اسلام  به پا خاسته و آن را نابود سازد- همانگونه که باموجودیت های پیش از خود چنان کرد».

8.          اخوان المسلمین مخالف تروریسم بین المللی القاعدة است ولی از اقدامات خشن و تروریستی شبکه های اسلامی بر علیه اشغالگران غربی در عراق، افغانستان و دیگر کشورها پشتیبانی می کند. در رابطه با عملیات تروریستی در بحران فلسطینی – اسرائیلی، این جمعیت از تروریسم اعمال شده توسط حماس که شاخه فلسطینی اخوان المسلمین است، حمایت به عمل می آورد. هم در داخل و هم در خارج از مصر، جنبش اخوان المسلمین دارای روابط نزدیکی با حماس است و از آن پشتیبانی سیاسی، تبلیغاتی و مالی می کند.

9.           اخوان المسلمین یک سازمان متمرکز سیاسی نیست و در درون آن عناصر عمل گرا و  معتدلی نیز وجود دارند که شامل افراد معتقد به مجموعه ای از عمل گرایی، دموکراسی واقعی و تحمل و مدارای سیاسی، دستکم در مقطع زمانی کنونی، هسند اما شمار این افراد عملگرا و میانه رو در این جنبش، کمتر از عناصر محافظه کار و تندروی جمعیت اخوان المسلمین است. این حقیقت را می توان در انتخاب یک محافظه کار، یعنی محمد بدیع به عنوان قائد اعظم اخوان المسلمین مصر مشاهده کرد.

محمد بدیع، «قائد اعظم» جمعیت اخوان المسلمین
 (عکس از وبسایت اخوان المسلمین)

10.          پس از سرنگونی حکومت مبارک، اخوان المسلمین که در دوران رژیم مبارک غیر قانونی اعلام شده بود، به یک نیروی سیاسی قانونی در مصر مبدل شد و سازمان یافته ترین نیروی سیاسی این کشور گردید. در دو مرحله از سه مرحله انتخابات پارلمانی مصر که نخستین انتخابات پس از «انقلاب مصر» است، اخوان المسلمین تا کنون بیشتر شمار از کرسی های مجمع خلق را به دست آورده است («مجمع خلق» همان مجلس شورای ملی یا  پارلمان مصر است). بنا بر گزارش ها، حزب آزادی و عدالت که تحت پشتیبانی اخوان المسلمین قرار دارد، 40 درصد آراء در انتخابات مرحله اول را کسب نمود و 48 درصد آراء را نیز در مرحله دوم انتخابات کسب نمود. حزب سلفی النور نیز که دارای ایدئولوژی به شدت رادیکال و محافظه کارانه است، در دو مرحله نخست و دوم از انتخابات مجلس، 20 درصد آراء را به دست آورد و این در حالی بود که احزاب لیبرال شرکت کننده در اعتراض های میدان التحریر به طرزی قاطع در انتخابات شکست خورده اند.

11.          پیروزی اخوان المسلمین در انتخابات، این سازمان را بر سر دو راهی اتحاد یا مقابله با احزاب سلفی قرار داده است. بنا به برآوردها و ارزیابی ما، در مرحله کنونی ممکن است اخوان المسلمین ترجیح می دهند که خود را از سلفی ها جدا نگاه دارند. این احتمال هست که اخوان المسلمین تکیه گاه معتدل خود را حفظ کند، به اتحاد با احزاب سکولار و غیرمذهبی روی آورد، به شکلی تاکتیکی با ارتش همکاری کند و به این ترتیب در داخل نهادهای دولتی و در تقسیم قدرت شرکت داشته باشد. اخوان المسلمین این اقدامات را با حفظ اهداف دراز مدت خویش و با تکیه بر نفوذ خود در پارلمان ادامه خواهد داد و به این ترتیب بر تدوین قانون اساسی جدید نظارت خواهد داشت و از این قانون اساسی برای نفوذ بر روابط میان دولت و مذهب استفاده خواهد کرد و موقعیت ارتش و سیستم دولتی را از خود متأثر خواهد نمود.

جمعیت اخوان المسلمین در سایر کشورهای عرب

12.                        در طول سال های دو دهه 1930 و 1940  شاخه های دیگر اخوان المسلمین در سایر کشورهای جهان عرب سامان گرفتند. یکی از مهم ترین این شاخه ها در سوریه بود و در آن زمان پس از مصر، شاخه این نهضت در سوریه از مهم ترین گروههای اخوان المسلمین شمرده می شد. همچنین در کشورهای اردن، الجزایر، سودان، مراکش، عربستان سعودی، تونس، کشورهای خلیج فارس و در سرزمین های فلسطینی، جنبش حماس، به عنوان شاخه های اخوان المسلمین پا گرفتند. بررسی نوع عملکرد اخوان المسلمین در این کشورها و سرزمین ها نشان می دهد که کنش ها و واکنش های اخوان المسلمین متفاوت است و تحت نفوذ شرایط اجتماعی و سیاسی هر کشور قرار دارد، به ویژه شرایط ملی، فرقه ای و مذهبی آنها بر عملکرد اخوان در هر کشوری اثر خاص خود را داشته است.

13.          جنبش اخوان المسلمین در نتیجه جهان بینی خود که بر لزوم تغییرات عمیق اجتماعی و اثرگذاری بر جامعه تأکید می نهد و نظر به سیاست قاطع علیه حکومت ها، در بسیاری از کشور های عرب، بیشترین تمرکز خود را بر پایه گذاری زیربنای اجتماعی وسیعی (از طریق سازمان های زیر چتر «الدعوة» با هدف کسب افکار عمومی نهاده و توانسته است که با این سیاست، از تعقیب و سرکوب و اضمحلال خود از سوی حکومت ها نیز جلوگیری کند تا آینده ی دراز مدت خود را تضمین نماید. در شماری از کشورها، اخوان المسلمین به نهادهای سیاسی حکومتی پیوسته و حتی در برخی از کشورها مواردی بوده است که اخوان المسلمین به حکومت دست یاری داده است تا به کنترل چالش های سیاسی بپردازد زیرا اهداف اخوان المسلمین چنین همکاری با حکومت را ایجاب می کرده است. در دو مورد استثنایی؛ در سوریه و در سرزمین های فلسطینی نشین، اخوان المسلمین و حماس (که فرزند اخوان است) علیه حکومت قیام کرده اند؛ در سوریه در سال 1982 و در صحنه فلسطینی در زمان تسلط حماس بر حکومت مصر چنین وضعیت خارق العاده ای رخ داد.

14.          برای مثال، در اردن، اخوان المسلمین به طور سنتی یک نیروی اوپوزیسیون مهم شمرده نمی شود و رژیم سلطنتی خاندان هاشمی اردن را در خطر قرار نداده و در زمان های مختلف حتی در سیستم دولتی اردن مشارکت داشته است. در سودان، اخوان المسلمین گاه در تقسیم قدرت شرکت داشته ولی در مقاطعی نیز تحت سرکوب قرار گرفته است. در الجزایر، اخوان المسلمین سرانجام به بخشی از دولت پرزیدنت عبدالعزیز بوتفلیقه تبدیل شد. در مراکش، اخوان المسلمین به دو شاخه منشعب گردید؛ شاخه ای که در دولت و نهادهای حکومتی ادغام گردید و شاخه دوم که از سوی حکومت مورد تعقیب واقع شد. در عربستان سعودی، رژیم آن کشور به فعالان اخوان المسلمین پناهندگی سیاسی اعطاء کرده ولی در همان حال مراقب رفتار آنها است. در قطر، اخوان المسلمین از حمایت دولت برخوردار است. در کویت، اعضای اخوان المسلمین در پارلمان حضور دارند و در تونس، حزب النهضة که جزیی از اخوان المسلمین می باشد تا هنگام پیروزی انقلاب تونس تحت سرکوب قرار داشت و چندی پیش در انتخابات پس از پیروزی انقلاب، به پیروزی رسید.

15.          از سوی دیگر، در سوریه اخوان المسلمین در سال 1982 خیزشی بزرگ علیه حکومت حافظ اسد را رهبری کرد. این خیزش در شهر «حماة» صورت گرفت و با شدت تمام سرکوب شد. پس از این رویداد ، اخوان المسلمین غیرقانونی اعلام شد و برای مدتی طولانی تنها در خارج از سوریه فعالیت داشت. امروزه اخوان المسلمین در ائتلاف بانیروهای مخالف رژیم دمشق، در خیزش مردمی این کشور مشارکت فعال دارد. در حکومت خودگردان فلسطینی، حماس که شاخه فلسطینی اخوان المسلمین است، در انتخابات شورای قانونگذاری فلسطین در سال 2006 شرکت نمود ولی در سال 2007 در جریان مجموعه ای از اقدامات خشونت آمیز بر علیه فتح و حکومت خودگردانی عمل کرد و با زور قدرت یکجانبه را در نوار غزه به دست گرفت و تا به امروز، نمونه نوار غزه تنها مورد استثنایی است که یک نهاد وابسته به اخوان المسلمین با توسل به کودتای نظامی، حکومت را در سرزمینی به دست گرفته است.

16.          به منظور خودداری از داشتن مسئولیت های اداری و جلوگیری از مشارکت نمودن در رویدادهای روزانه سیاسی، در بسیاری از کشورهای عرب، اخوان المسلمین اقدام به تأسیس احزاب سیاسی کرده است که به گونه جبهه سیاسی تحت پوشش آن عمل می کند. در جریان انتخابات اخیر مصر، اخوان المسلمین تحت عنوان حزب آزادی و عدالت فعالیت داشت. در اردن، اخوان المسلمین جبهه عمل اسلامی را پدید آورد و در الجزایر جبهه اجتماعی صلح را سامان داده است. همچنین در سودان جبهه ساختار اسلامی و پس از آن جبهه اسلامی ملی راتشکیل داده است. در لبنان نیز اخوان المسلمین متحد سازمانی به نام الجماعة الاسلامی است و در مراکش، حزب عدالت و رشد را تأسیس کرده است. در تونس، حزب النهضه را به وجود آورده بود که تا پیش از انقلاب تونس سرکوب می شد و پس از پیروزی انقلاب در انتخابات به پیروزی رسید و اکنون مهم ترین حزب سیاسی تونس است. در کویت، اخوان المسلمین، جبهه اسلامی قانون اساسی را سازمان داده و این در حالی است که در عربستان سعودی به آن اجازه تشکیل حزبی داده نشده است. در سوریه، این جمعیت همچنان با نام اخوان المسلمین عمل می کند، اما سال گذشته رهبر آن ابراز علاقه کرد که جمعیت به یک حزب سیاسی مبدل شود.

اخوان المسلمین در آینه تلاطم های سیاسی منطقه

17.          در همان حال که در جریان رویدادهای ژرفناک سیاسی سال 2011 و خیزش های مردمی در کشورهای عربی خاورمیانه و شمال آفریقا، اخوان المسلمین از ایفای یک نقش اساسی و مرکزی باز مانده است، ولی به به نظر می رسد که این جمعیت حداکثر استفاده را از موقعیت به عمل آورده است. سازمان های مختلف اخوان المسلمین در کشورهای عرب دستخوش تحولات عمیق شده و از این رویدادهای تاریخی بهره برده اند و توان و قدرت اجتماعی خود را ضمن دور نگاهداشتن ظاهری خود از قضایا و امور، به قدرت سیاسی مبدل می کنند. تاکتیک هایی که شعبه های اخوان المسلمین در کشورهای مختلف به کار می برند، متفاوت است ولی آنها با پنهان نگاه داشتن ایدئولوژی افراطی خود، از خویش چهره ای معتدل در چشم غربی ها نمایان می سازند، با رسانه های گروهی مدارا می کند و به گروه های سیاسی دیگر که دارای ایدئولوژی متفاوتی هستند، دست اتحاد دراز می کنند.

18.          در برخی از موارد در تلاطم های سیاسی یک سال اخیر، اخوان المسلمین به اتحاد با نیروهای اپوزیسیون سیاسی یا اجتماعی روی آورده و به همکاری با گروه های لیبرال جوان یا چپ گرا اقدام کرده است. اما به تدریج و با گذشت زمان، همچنان که اعتراض های مردمی موجب تغییرات سیاسی – اجتماعی گسترده ای در جامعه می شود، احتمال  آن نیز هست که اخوان المسلمین از همکاری با این سازمان ها و احزاب متحد خود دست برداشته و کوشش کند تا به قدرت سیاسی مسلط تبدیل گردد و اراده کند تا ایدئولوژی اسلامی خود را بر جامعه غالب گرداند و به نیروی مسلط و پیروز در جوامع عرب مبدل گردد.  

19.          در برخی از کشورهای عرب، به دنبال خیزش های مردمی سال 2011، اخوان المسلمین می رود که از یک جنبش اوپوزیسیون تحمل شده یا تحت سرکوب، به یک نیروی سیاسی مهم که ممکن است در سیستم های سیاسی تازه ایجاد شده سهیم شود، تبدیل گردد. نشانه هایی از آن به چشم می خورد که در برخی از کشورها این روند از هم اکنون آغاز شده است. در مصر، اخوان المسلمین که به یک نیروی سیاسی قانونی مهم تبدیل شده در مرحله نخست از انتخابات  پارلمانی 40 درصد و در دومین مرحله از این انتخابات 47 درصد آراء را به خود اختصاص داد. در تونس، حزب النهضة به یک نیروی سیاسی عمده تبدیل شد. در مراکش، حزب عدالت و توسعه، از 395 کرسی مجلس، 107 کرسی، یعنی 27 درصد آراء از آن خود ساخت و به مهمترین حزب اوپوزیسیون تبدیل شد. در دیگر کشورهای عربی که هنوز کشاکش ها ادامه دارد، اخوان المسلمین به گروه های معترضی که در صدد تغییر از درون و یا سرنگون ساختن حکومت های خود هستند، پیوسته اند. این امر در سوریه به صورت تلاش برای سرنگونی حکومت بشار اسد و در اردن به صورت تلاش برای تغییر رژیم از درون، به خوبی به چشم می خورد. 

20.          خیزش های مردمی و منطقه ای اخیر بر صحنه سیاست فلسطینی ها نیز اثرگذار بوده است. حماس و اخوان المسلمین در مصر آشکارا به یکدیگر نزدیک تر شده و روابط فیمابین را مستحکم تر کرده اند. حماس می کوشد تا از این رابطه نزدیک برای اعمال نفوذ ارتش و دولت مصر استفاده کند و به این ترتیب جایگاه خود را در برابر جنبش فتح و جهان عرب(1) مستحکم تر نماید. نمونه و مثال دیگر نفوذ خیزش های مردمی، اقدامات اخیر حماس در قبال سوریه است که با تغییر محل زندگی رهبران حماس و رفتن شمار زیادی از خانواده ها و اعضای حماس از سوریه به چشم می خورد(2).

خالد مشعل (نفر سمت راست) که رییس دفتر سیاسی حماس است با محمود بدیع، قائد اعظم اخوان المسلمین مصر در قاهره دیدار می کند. دهم اوت 2011 (وبسایت «جنوبیات» (www.janobiyat.com)

جنبش اخوان المسلمین در کشورهای اروپا

21.          مهمترین عامل گسترش اخوان المسلمین در مرزهای ماوراء مصر و از جمله اروپا، سرکوب این جمعیت در سال 1954  به دست حکومت جمال عبدالناصر بود. به دنبال این رویداد، گروه های بزرگ و کاملاً سازمان دهی شده اخوان المسلمین از نیمه دهه 1950 به عربستان و قطر گریختند. گروه سوم دیگری رهسپار آمریکا و چندین کشور اروپایی بویژه آلمان غربی شد. امروز، اخوان المسلمین ادعا می کنند که در بیش از هشتاد کشور جهان حضور دارند(3).

22.          در آلمان، اخوان المسلمین ابتدا در جوامع مسلمان آن کشور نفوذ کرد و پس از آن به دانشگاه ها و اعضاء چپ گرای اوپوزیسیون رسوخ نمود. در طول دهه های بعد، اخوان المسلمین به تدریج در دیگر کشورهای اروپایی نفوذ کرده و راه یافت تا اسلام رادیکال را در غرب تبلیغ نماید و در عمل به نماینده جوامع مهاجر مسلمان تبدیل شود. باید توجه داشت که بویژه پس از رویداد یازدهم سپتامبر سال 2001، بسیاری از سازمان ها، شبکه ها و فعالان اسلامی در کشورهای اروپایی می کوشند تا ارتباط خود با اخوان المسلمین را پنهان نگاه دارند.  

23.          اخوان المسلمین با حمایت مالی کشورهای عرب خلیج فارس (که همچنان نیز ادامه دارد) شاخه های «الدعوة» خود را در اروپا و آمریکا با ایجاد بانک ها، مساجد، مراکز پژوهشی، تأسیسات اسلامی و آموزشی – اجتماعی گسترش داده است. همه این نهادها مبلغ اسلام سیاسی رادیکال برای جوامع مسلمان هستند. مهمترین مراکز اسلامی که دارای روابط مستقیم یا غیرمستقیم با اخوان المسلمین می باشند، در بریتانیا، آلمان (بویژه شهر مونیخ) و فرانسه قرار دارند و از جمله آنها می توان به جامعه اسلامی آلمان (of German Islamic Society یا با نام اختصاری IGD)، اتحادیه سازمان های اسلامی بریتانیا (Union of Islamic Organizations) و انجمن اسلامی بریتانیا (the Muslim Association of Britain یا MAB) اشاره کرد.

24.          اخوان المسلمین می کوشند تا در پناه جوامع چند فرهنگی اروپا، اسلام را به نیروی غالب در اروپا تبدیل کنند. در گذشته شیخ دکتر یوسف القرضاوی، یک روحانی سنی ارشد وابسته به اخوان المسلمین این اعتقاد خود را بیان کرده بود که سرانجام روزی در آینده ولی نه با جنگ و قهر، اسلام  بر اروپا غالب خواهد شد. او افزوده بود که این بدان معناست که اسلام به عنوان یک نیروی فاتح و پیروزمند بر اروپا غلبه خواهد کرد(4) و این در حالی است که تا کنون دوبار اسلام از اروپا طرد شده است. القرضاوی گفت: من تأکید می کنم که غلبه این بار اسلام بر اروپا، نه با شمشیر بلکه از راه موعظه و ایدئولوژی خواهد بود(5).

25.          چنین دیدگاههایی، در ارگان اخوان المسلمین بریتانیا، رساله و الاخوان نیز به چاپ رسید که با چاپ نقشه ای از جهان، این نقل را از حسن البناء بنیانگزار اخوان المسلمین انتشار داد که گفته بود: هدف ما تسلط بر جهان است. اما بعدها در سال 2003 واژه های تسلط بر جهان از این نوشتار حذف شد چرا که پس از رویدادهای یازدهم سپتامبر 2011، اخوان المسلمین از تعقیب جزایی خود به هراس افتاده بود.

دیدگاه اخوان المسلمین در اروپا در قبال تروریسم

26.          اخوان المسلمین مخالف ایدئولوژی سازمان القاعده هستند و اعضای آن در عملیات تروریستی القاعده در کشورهای غربی و یا در اسرائیل نقشی ندارند. اخوان المسلمین همچنین مخالف ایدئولوژی اسلام شیعه ایران هستند. بنا بر این، در کشورهای اروپایی به آنها به عنوان یک خطر امنیتی نگریسته نشد و  به عوامل و نیروهای بسیاری در اخوان المسلمین اجازه فعالیت آزادانه داده شده است. سیاست های اخوان المسلمین به کلی با روش های القاعده و جهاد جهانی مغایر است و چنین است که سازمان های امنیتی اروپایی و غربی اخوان المسلمین را هدف تعقیب خود قرار نداده اند.

27.          چنین است که تبلیغات مسموم اخوان المسلمین بر علیه غرب و ارزش های آن، موجب جدایی جوامع مسلمان از جامعه های اروپایی و غربی می شود. تبلیغ مکرر اخوان المسلمین، مسلمان را از جوامع غیر مذهبی جدا نگاه می دارد و مسلمان را از آموختن سبک زندگی لیبرال وارزش های دمکراتیک غربی دور می کند. شماری از جوانان مسلمان در کشورهای اروپایی که تحت تأثیر تبلیغات اخوان المسلمین قرار داشته اند، به عنوان ذخیره عملیاتی سازمان های تروریستی جهانی (جهادی ها) مورد سوء استفاده قرار گرفته اند. بدین ترتیب است که در سال های اخیر شمار بیشتری از اقدامات تروریستی توسط تروریست های تابع کشورهای غربی رخ داده و آشکار گردیده که این افراد در گذشته، در نهادهای همسو با اخوان المسلمین، مانند شبکه های «الدعوة» آموزش ایدئولوژیک دیده اند و سپس با افراطی تر شدن و کنار نهادن ایدئولوژی اخوان المسلمین، به جهاد جهانی تروریستی روی آورده اند.

موضع اخوان المسلمین اروپا در مورد اسرائیل

28.          اخوان المسلمین در اروپا (همانند کشورهای عربی) به شکلی بنیادین با اسرائیل در تخاصم و ستیز است؛ حق موجودیت اسرائیل را نفی می کند؛ از حماس حمایت به عمل می آورد، روند صلح و مذاکرات سیاسی میان اسرائیل و حکومت خودگردان فلسطینی را پیوسته زیر سئوال می برد و هر گونه نشانه و شاهدی از عادی شدن روابط میان اسرائیل و کشورهای عرب (بویژه مصر و اردن) را محکوم می کند. شاخه های اخوان المسلمین در اروپا ایدئولوژی بنیادگرایانه اخوان المسلمین را پیشه خود کرده اند و بر مبنای آن معتقدند که سرزمین فلسطین (شامل خاک اسرائیل) یک وقف اسلامی است که بر روی آن باید کشور فلسطین بر پا شود و چند نسل از پناهندگان و مهاجران فلسطینی در جهان باید فرصت آن را داشته باشند که با برخورداری از حق بازگشت، به فلسطین برگردند.

29.          اخوان المسلمین در اروپا نقشی کلیدی در تبلیغات و اقدامات برای به زیر پوشش بردن موجودیت اسرائیل دارند و می کوشند تا این موضع اساسی خود را به جوامع غربی منتقل کنند. در برخی از مواقع، اخوان المسلمین مواضع خود را برای جلب رضایت شنوندگان غربی، تعدیل می کنند و در همان حال، در اقدامات تبلیغی ضد اسرائیلی به عنوان حامی مهم حماس عمل می کند که نمونه آن در پشتیبانی از اعزام کشتی ها به غزه و یا کمپین های وسیع تبلیغات ضد اسرائیلی در کشورهای مختلف اروپایی است و همچنین به طرزی فعال، در اقدامات اخیر در بریتانیا در زمینه تحریم تولیدات، فرهنگ و تلاش علیه حضور سیاستمداران و فرماندهان نظامی اسرائیل در بریتانیا مشارکت می کند. افزون بر آن، اخوان المسلمین برای حماس کمک مالی جمع و فراهم می کنند و در «ائتلاف خیریه» تحت سرپرستی شیخ دکتر یوسف القرضاوی که یک شبکه مالی وسیع در سراسر جهان است، سهم می گیرند.

30.          اخوان المسلمین فعالیت های ضد اسرائیلی خود را با همکاری با ائتلافی از شبکه های چپ گرای افراطی و فعالان ضد اسرائیلی (که از سوی رسانه ها و مطبوعات به «اتحاد سبز – سرخ» مشهور شده اند) انجام می دهند. اخوان المسلمین همچنین به همکاری با سازمان های حقوق بشر و نهادهای اجتماعی می پردازند. در همان حال، فعالین وابسته به شبکه های اسلامی در اروپا که بخشی از اخوان المسلمین هستند، روابط نزدیک خود را با دیگر شاخه ها و نیز با رهبران اخوان المسلمین در خاورمیانه ادامه می دهند و بویژه از مناسباتی نزدیک با شیخ یوسف القرضاوی در قطر و اخوان المسلمین در مصر برخوردار هستند.

ساختار اطلاعاتی در این پژوهش

31.          این بررسی شامل بخش های زیر است:

الف-  نگاه کلی.

ب – اخوان المسلمین در کشورهای عرب:

1)                جنبش اخوان المسلمین در مصر.

2)                جنبش اخوان المسلمین در سوریه.

3)                جنبش اخوان المسلمین در اردن.

4)                جنبش اخوان المسلمین در الجزایر.

5)                جنبش اخوان المسلمین در سودان.

6)                جنبش اخوان المسلمین در عربستان سعودی.

7)                جنبش اخوان المسلمین در امارات متحده عربی.

8)                جنبش اخوان المسلمین در لبنان.

9)                جنبش اخوان المسلمین در مراکش.

10)                جنبش اخوان المسلمین در تونس.

ج- اخوان المسلمین در اروپا:

1- روند بنیانگزاری اخوان المسلمین در اروپا.

2- چتر شبکه های مختلف سیاسی اخوان المسلمین در اروپا.

3 -  فعالیت های اخوان المسلمین در ترکیه.

4 - بریتانیا به عنوان مرکز فعالیت های اخوان المسلمین در اروپا.

5 - لندن به عنوان مرکز رسانه ای اخوان المسلمین.